Kamu Görevlisine Hakaret

Kanun tam olarak ne diyor?

TCK m. 125/1 hakaretin temel hâlini düzenler: bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek ya da sövmek suretiyle onun onur, şeref ve saygınlığına saldırmak. Ceza üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezasıdır. Fiil, mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlendiğinde de aynı ceza uygulanır (m. 125/2).

Üçüncü fıkra bu temele üç ağırlaştırıcı hâl ekler. Bunların ilki, (a) bendindeki kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenme hâlidir. Fıkranın sonucu tek cümledir: bu hâllerde cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz.

Bu ifadeyi doğru okumak gerekir. Fıkra yeni bir ceza aralığı kurmaz, üst sınırı yükseltmez; sadece hâkimin inebileceği tabanı kaldırır. Uygulamadaki ağırlık da buradan gelir. Temel ceza belirlenirken hâkimin sahip olduğu takdir alanı, alt sınır bir yıla çekildiği için belirgin biçimde daralır.

"Görevinden dolayı" ne demek?

Bu, dosyanın kaderini belirleyen ifadedir ve çoğu savunma tam burada kurulur. Kanun "kamu görevlisine hakaret" demiyor; "kamu görevlisine karşı görevinden dolayı" diyor. Söz ile mağdurun yürüttüğü kamusal faaliyet arasında bir bağ aranır.

• Bir kamu görevlisine, yaptığı işlem sırasında ya da o işlem yüzünden söylenen söz üçüncü fıkra kapsamındadır. Kişi o an görev başında olmasa bile, söz geçmişte yaptığı bir görev işlemine yönelikse bağ kurulabilir.
• Aynı kişiye, görevle hiçbir ilgisi olmayan kişisel bir husumet, komşuluk anlaşmazlığı veya özel hayatına ilişkin bir tartışma nedeniyle söylenen söz üçüncü fıkraya girmez. Böyle bir dosya m. 125/1 kapsamında kalır ve şikâyete bağlı hâle gelir.

Fark küçük görünür, sonucu büyüktür. Birinci ihtimalde alt sınır bir yıldır ve dosya şikâyetten bağımsız yürür. İkincisinde alt sınır üç aydır, şikâyet süresi işler ve şikâyetten vazgeçme davayı düşürür. Bu yüzden ifadedeki "hangi bağlamda söylendi" sorusu, dosyanın en kritik cümlesidir.

Kim kamu görevlisi sayılır?

Kanun kamu görevlisini unvana veya kadroya göre değil, yürütülen faaliyete göre tanımlar: kamusal faaliyetin yürütülmesine atama veya seçilme yoluyla ya da herhangi bir surette sürekli, süreli veya geçici olarak katılan kişi bu kapsamdadır (TCK m. 6). Tanım geniştir; klasik anlamda memur sayılmayan ama kamusal bir faaliyetin yürütülmesine katılan kişiler de kapsama girebilir.

Buna karşılık bundan, kamu kurumunda çalışan herkesin her sözde otomatik olarak bu kapsamda sayılacağı sonucu çıkmaz. Belirleyici olan, hakarete uğrayan kişinin o an bir kamusal faaliyeti yürütüp yürütmediği ve sözün o faaliyetle bağlantılı olup olmadığıdır. Savunmada bu iki halka ayrı ayrı tartışılır.

Şikâyetten vazgeçmek neden dosyayı bitirmiyor?

TCK m. 131/1 açıktır: kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hâl hariç olmak üzere, hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması mağdurun şikâyetine bağlıdır. Cümlenin başındaki istisna pratikte şu üç sonucu doğurur.

Bu nedenle "görevliyle konuştuk, hallettik" cümlesi bu dosya türünde yanıltıcıdır. Tarafların anlaşmış görünmesi kamu davasının yürümesini engellemez.

Aleniyet artırımı ve kurul hâlinde çalışanlar

m. 125/4 ayrı bir katman ekler: hakaretin alenen işlenmesi hâlinde ceza altıda biri oranında artırılır. Aleniyet, sözün belirsiz sayıda kişinin duyabileceği ya da görebileceği bir ortamda söylenmesidir. Herkese açık bir sosyal medya hesabından yapılan paylaşım, kalabalık bir kurum girişinde yüksek sesle söylenen söz veya açık bir toplantıda kullanılan ifade bu değerlendirmeye tabidir. Kapalı bir odada iki kişi arasında geçen konuşma ise kural olarak aleni değildir.

m. 125/5 ise az bilinen, sonucu ağır bir hükümdür: kurul hâlinde çalışan kamu görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret edilmesi hâlinde suç, kurulu oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılır. Bu durumda zincirleme suça ilişkin madde hükümleri uygulanır. Bir kurula yöneltilen tek cümle, üye sayısı kadar mağdur bakımından değerlendirilip zincirleme suç hükümleri üzerinden sonuçlandırılır.

Uzlaştırma yolu var mı?

Yok. CMK m. 253/3, soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile hakaret suçunda uzlaştırma yoluna gidilemeyeceğini düzenler. Bu kural hakaret suçunun bütün hâlleri için geçerlidir; kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hâlde ise zaten şikâyet koşulu da bulunmaz.

Aynı fıkra, uzlaştırma kapsamına giren bir suçun bu kapsama girmeyen başka bir suçla aynı mağdura karşı işlenmesi hâlinde de uzlaşma hükümlerinin uygulanmayacağını söyler. Uygulamada bu, "hakaret ve tehdit birlikte" iddia edilen dosyalarda sık karşılaşılan bir sonuçtur.

Savunmada gerçekten neye bakılır?

Bu dosyalarda savunma bir özür üzerine değil, dört teknik başlık üzerine kurulur.

• Görev bağlantısı. Söz gerçekten görevden dolayı mı söylendi, yoksa kişisel bir husumetin ürünü mü? Bağ kurulamazsa dosya m. 125/1'e döner, şikâyet rejimine tabi olur.
• Sözün niteliği. Kullanılan ifade bir değer yargısı mı, yoksa onur ve saygınlığa yönelen bir saldırı mı? Bir işlemin hukuka aykırı olduğunu sert biçimde söylemek, kişiliğe saldırmakla aynı şey değildir. Bu ayrımı hakaret cezası ve eleştiri sınırı yazısında ayrıntılı ele aldık.
• Haksız fiile tepki. TCK m. 129/1, hakaretin haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi hâlinde verilecek cezanın üçte birine kadar indirilebileceğini, hatta ceza vermekten vazgeçilebileceğini düzenler. Kamu görevlisinin işleminin hukuka aykırı olduğu ileri sürülüyorsa bu hükmün tartışılması gerekir. Söz konusu işlem ayrıca görevi kötüye kullanma boyutuna ulaşıyorsa, bu ayrı bir şikâyetin konusudur.
• Delil. Sözün ne olduğu çoğu zaman yalnızca tutanakla ortaya konur. Tutanağı düzenleyenlerin aynı zamanda mağdur konumunda olması, kamera kaydı bulunup bulunmadığı, tanık beyanlarının tutanakla örtüşüp örtüşmediği dosyanın somut tartışma alanıdır.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması da gündeme gelebilir; koşulları ve sonuçları için HAGB nedir, şartları nelerdir yazısına bakabilirsiniz. Ancak bu bir sonuç garantisi değildir. Alt sınırın yükselmesi ve varsa aleniyet artırımı, sonuç cezayı doğrudan etkiler. Sürecin genel işleyişi için şikâyet edildim, süreç nasıl işler yazısı da yol gösterir.

Sık sorulan sorular