Neden İfadeye Çağrıldım? Suçlamayı Nasıl Öğrenirim?

İfadeye çağrılmak ne demek?

İfadeye çağrı, bir soruşturmanın var olduğunun ilk resmî işaretidir. Bir şikâyet, bir ihbar, bir tutanak ya da başka bir dosyadan gelen bilgi üzerine savcılık dosya açmış ve olayı sizden de dinlemek istiyor demektir.

Bu noktada iki şeyi ayırmak gerekir. Birincisi, çağrılmak suçlanmakla aynı şey değildir. Soruşturma, iddianın doğru olup olmadığını anlamak için yapılan araştırmadır; sonunda kovuşturmaya yer olmadığına dair karar da çıkabilir. İkincisi, bu davetin ciddiyeti gerçektir. Verdiğiniz ifade tutanağa geçer ve dosyanın sonuna kadar orada kalır.

Davetiyedeki sıfatınıza mutlaka bakın. Şüpheli olarak mı, müşteki olarak mı, yoksa tanık olarak mı çağrıldığınız yazılıdır. Üç sıfatın hakları ve riskleri birbirinden tamamen farklıdır. Sıfat yazmıyorsa ya da anlaşılmıyorsa, bunu gitmeden önce netleştirmek gerekir.

Davetiyede hangi bilgiler yazar?

Kanun, ifadesi alınacak kişinin davetiye ile çağrılmasını, davetiyede çağrılma nedeninin gösterilmesini ve gelmemenin sonucunun bildirilmesini öngörür. Uygulamada elinize geçen kâğıtta şunlar bulunur:

Davetiyedeki suç adı neden yetmez?

Davetiyede "dolandırıcılık" yazması size çok az şey söyler. O tek kelimenin arkasında kimin şikâyetçi olduğu, hangi tarihte ne yapıldığının iddia edildiği, hangi belgenin ya da hangi kaydın dosyaya girdiği vardır. Savunma bu ayrıntılar üzerine kurulur.

Aynı isimli suçun dosyadaki karşılığı çok farklı olabilir. Bir ihtilaf, bir tarafın gözünde alacak uyuşmazlığı, diğer tarafın gözünde suçtur. Hangi anlatının dosyaya girdiğini görmeden hazırlanan savunma, olmayan bir iddiaya cevap verme riski taşır.

Suçlamayı öğrenmenin asıl yolu: dosya incelemesi

Soruşturma evresi kural olarak gizlidir. Kanun bu gizliliği savunma hakkıyla dengelerken dosyayı doğrudan vatandaşın değil, müdafiin önüne açar.

CMK m. 153/1 tek cümledir: müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir. Aynı maddenin beşinci fıkrası, bu haklardan suçtan zarar görenin vekilinin de yararlanacağını söyler. Yani şüpheli tarafında da müşteki tarafında da olsanız, dosyaya avukatınız aracılığıyla ulaşırsınız.

Bu yetkinin doğması için avukatın dosyada müdafi ya da vekil olarak görünmesi gerekir. Vekâletname ya da baro görevlendirmesi olmadan adliye kaleminden bilgi alınmaz. İncelemenin fiilen nasıl yapıldığını avukat dosyayı nasıl inceler yazısında adım adım açıkladık. İfade gününe kadar yapılacak en değerli iş, çoğu dosyada budur; süreci bütünüyle görmek için ifade ve sorgu sayfamıza da bakabilirsiniz.

Kısıtlama kararı ne demek, dosyam neden kapalı?

Bazı dosyalarda avukatınız "dosya kısıtlı" cevabıyla karşılaşır. Bu, keyfî bir uygulama değil, kanunda dar sınırlarla çizilmiş bir istisnadır.

CMK m. 153/2 uyarınca müdafiin dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisi, ancak soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek ise kısıtlanabilir. Kısıtlama kararını savcı tek başına veremez; karar, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim tarafından verilir.

Ayrıca bir şart daha vardır: kısıtlama kararı yalnızca maddede tek tek sayılan suçlara ilişkin soruşturmalarda verilebilir. Bu liste sınırlıdır ve genişletilemez. İçinde örneğin kasten öldürme, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti, suç işlemek amacıyla örgüt kurma, devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk yer alır. Liste bunlarla da bitmez; ateşli silahlar mevzuatındaki silah kaçakçılığı, Bankacılık Kanunu'ndaki zimmet ve Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nda tanımlanan suçlar da maddede sayılmıştır.

Buradan çıkan sonuç pratiktir: sıradan bir hakaret, basit bir yaralama ya da alacak kaynaklı bir dolandırıcılık iddiasında kısıtlama kararı verilmesi kanunen mümkün değildir. Böyle bir dosyada erişimin kapalı görünmesi çoğu zaman hukuki değil, teknik veya idari bir sorundur ve takip edilerek çözülür.

Kısıtlama varsa avukatım neyi yine de görebilir?

Kısıtlama kararı, dosyanın tamamının kapandığı anlamına gelmez. CMK m. 153/3 üç grup belgeyi bu kararın dışında tutar:

Kısıtlama süresiz de değildir. CMK m. 153/4 uyarınca müdafi, iddianamenin mahkeme tarafından kabul edildiği tarihten itibaren dosya içeriğini ve muhafaza altına alınmış delilleri inceleyebilir; bütün tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız olarak alabilir. Yani dosya en geç kovuşturma başlarken tamamen açılır. Kısıtlama bir hâkim kararı olduğu için ayrıca itiraz yolu da açıktır; itirazın hangi mercie ve nasıl yapılacağı avukatınızın dosyaya göre değerlendireceği bir konudur.

İfade sırasında suçlama zaten anlatılır mı?

Evet. CMK m. 147 ifade ve sorgunun nasıl yapılacağını sayar ve bunların birçoğu doğrudan sizin lehinizedir:

Ancak bu anlatım, ifade odasında ve o an yapılır. Dosyayı önceden görmüş olmakla, suçlamayı ilk kez tutanak başında duymak arasında ciddi bir hazırlık farkı vardır. Avukatsız ifadenin doğurduğu sonuçları avukatsız ifade vermek yazısında ayrıca değerlendirdik.

İfade gününe kadar ne yapmalısınız?

Sakin ve sıralı ilerleyin. Panik, dosyada olmayan bir suçlamaya cevap vermeye yol açar.

Çağrı ifadeye değil de gözaltına dönüşmüşse veya yakınınız hâlihazırda alıkonulmuşsa, süreç tamamen farklı bir hızda ilerler. O ihtimal için gözaltı avukatı sayfamızdaki adımları izleyin.

Sık sorulan sorular