Özel hayat ve kişisel veriler
Özel Hayatın Gizliliğini İhlal ve Görüntü Paylaşma
Bir görüntünün çekilmesi ile o görüntünün paylaşılması, Türk Ceza Kanunu'nda birbirinden ayrı iki fiildir ve ayrı ayrı cezalandırılır. Bu yazı TCK m. 134 ve TCK m. 136 kapsamındaki suçları, rızanın nereye kadar koruduğunu ve bir görüntünün aynı anda hem "özel hayat" hem "kişisel veri" sayılmasının ne anlama geldiğini anlatıyor.
Kısa cevap
Özel hayatın gizliliğini ihlal eden kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası alır; ihlal görüntü veya seslerin kayda alınması yoluyla gerçekleşmişse ceza bir kat artırılır (TCK m. 134/1). Özel hayata ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı olarak ifşa etmenin cezası ise iki yıldan beş yıla kadar hapistir; bunların basın ve yayın yoluyla yayımlanması hâlinde de aynı ceza uygulanır (m. 134/2). Bir kişiyi tanınır kılan görüntü aynı zamanda kişisel veri olduğundan, hukuka aykırı biçimde başkasına verme, yayma veya ele geçirme TCK m. 136/1 uyarınca iki yıldan dört yıla kadar hapis cezası gerektirebilir. Kısacası kaydetmek ayrı, paylaşmak ayrı suçtur.
"Özel hayat" tam olarak neyi kapsıyor?
Kanun özel hayatın tanımını yapmaz. Uygulamada ölçüt şudur: kişinin başkalarının bilmesini istemediği, herkese açık olmayan yaşam alanı. Evinin içi, sağlık durumu, aile ilişkileri, ekonomik sıkıntıları, inançları, alışkanlıkları bu alana girer.
Bu alanın sınırı fiziksel bir kapı değildir. Bir kafede iki kişinin masasında konuşulanlar, bir hastane koridorunda yapılan görüşme, bir apartman toplantısındaki tartışma da özel hayat kapsamında sayılabilir. Belirleyici olan mekânın kamuya açık olup olmadığı değil, o anın gizli kalma beklentisi taşıyıp taşımadığıdır.
Buna karşılık bir kişinin sokakta yürürken uzaktan görülmesi ya da bir mitingde kalabalığın içinde bulunması tek başına özel hayat ihlali doğurmaz. Görüntünün içeriği, çekim biçimi ve nereye yollandığı birlikte değerlendirilir.
Kaydetmek ayrı, paylaşmak ayrı suç
Bu yazının en kritik noktası budur ve çoğu dosyada gözden kaçar. TCK m. 134 iki ayrı fıkra içerir:
- Birinci fıkra ihlalin kendisini cezalandırır. Gizliliğin görüntü veya seslerin kayda alınması suretiyle ihlal edilmesi hâlinde ceza bir kat artırılır. Yani kamerayı açmak, ekran kaydı almak, gizlice fotoğraf çekmek başlı başına ağırlaştırıcı bir hâldir.
- İkinci fıkra ifşayı cezalandırır: kaydı üçüncü kişilere göstermek, bir gruba atmak, internete koymak. Ceza iki yıldan beş yıla kadar hapistir ve basın yayın yoluyla yayımlama da aynı cezaya tabidir.
Aynı kişi hem kaydı almış hem de yaymışsa, iki fiil ayrı ayrı değerlendirilir. Kaydı başkası almış, siz yalnızca paylaşmışsanız ikinci fıkradan sorumlu olabilirsiniz. Bu ayrım, savunmanın kurulacağı zemini tamamen değiştirir.
"Rızası vardı" savunması nereye kadar geçerli?
Rıza, ceza hukukunda kesin sınırları olan bir kavramdır. Üç şeye dikkat edilir.
Rıza kapsamlıdır, sınırsız değildir. Bir görüntünün çekilmesine izin vermek, o görüntünün paylaşılmasına izin vermek anlamına gelmez. Kayıt için verilen rıza yayma için verilmiş sayılmaz. Bu nedenle "beraberken kendisi çekilmesine izin vermişti" savunması, ifşa fıkrası bakımından çoğu zaman sonuç doğurmaz.
Rıza geri alınabilir. Bir dönem verilmiş izin süresiz bir yetki değildir. İlişkinin ya da iş bağının sona ermesinden sonraki paylaşımlar yeni bir rıza gerektirir.
Rıza açık ve özgür iradeye dayanmalıdır. Baskı, tehdit veya aldatma ile alınan onay hukuken yok hükmündedir. Görüntüyü paylaşmakla tehdit ederek elde edilen "izin" hem rıza sayılmaz hem de ayrıca şantaj tartışması doğurur.
Görüntü kişisel veri midir? TCK 136 ne zaman devreye girer
Kişiyi belirli veya belirlenebilir kılan her bilgi kişisel veridir. Yüzün göründüğü bir fotoğraf, ses kaydı, telefon numarası, adres, sağlık raporu, plaka, banka hareketi bu kapsamdadır. Bu nedenle bir görüntü çoğu zaman aynı anda hem özel hayata ilişkin veri hem de kişisel veridir.
TCK m. 136/1 kişisel verileri hukuka aykırı olarak bir başkasına veren, yayan veya ele geçiren kişiyi iki yıldan dört yıla kadar hapisle cezalandırır. "Ele geçirme" burada önemlidir: veriyi yaymamış olsanız bile, başkasının telefonundan, bilgisayarından veya bulut hesabından izinsiz kopyalamak tek başına bu maddeye girebilir.
Maddenin ikinci fıkrası ayrıca şunu söyler: suçun konusu, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 236. maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları uyarınca kayda alınan beyan ve görüntüler ise verilecek ceza bir kat artırılır. Yani soruşturma sırasında usulüne uygun olarak kaydedilmiş mağdur beyanlarının sızdırılması ağırlaştırıcı bir hâldir.
Bu iki maddenin hangisinin, hangi fıkrasının uygulanacağı somut olaya göre değişir ve iddianamede yanlış nitelendirme sık görülür. Dosyanın hangi maddeden yürüdüğünü ilk günden görmek gerekir.
Bana gönderildi, ben de ilettim. Bu da suç mu?
Evet, olabilir. Kanun yayma fiilini kaydı ilk alan kişiyle sınırlamaz. Bir görüntüyü bir sohbet grubuna iletmek, hikâyede paylaşmak, hatta tek bir kişiye göndermek de ifşa sayılabilir. "Ben üretmedim, sadece attım" savunmasının tek başına koruyucu bir değeri yoktur.
Silmek de geçmişi ortadan kaldırmaz. Platformlar üzerinden yapılan paylaşımlar, silinmiş olsa dahi trafik kayıtları, ekran görüntüleri ve karşı tarafın cihaz incelemesiyle ortaya çıkabilir. Bu tür dosyalarda deliller çoğunlukla cihaza el konulması ve imaj alınması yoluyla toplanır.
"Delil olsun diye kaydettim" diyenler için
Kendisine yönelen bir saldırıyı, tehdidi veya hakareti ispatlamak için kayıt alan kişiler bakımından yargı uygulamasında dar bir hukuka uygunluk alanı kabul edilir. Ancak bu alanın koşulları katıdır ve mahkemeler şu noktalara bakar:
Olay ani gelişmiş olmalı
Önceden planlanmış, günlerce süren, sistematik bir dinleme veya izleme bu kapsamda görülmez.
Başka türlü ispat imkânı bulunmamalı
Tanık, mesaj, kamera kaydı gibi başka delillerle ispat mümkünse kayıt alma gerekliliği tartışmalı hâle gelir.
Kayıt gecikmeksizin yetkili makama verilmeli
Kaydı elde tutup pazarlık kozu yapmak ya da çevreye göstermek, koruyucu değerlendirmeyi ortadan kaldırır.
Üçüncü kişilerle paylaşılmamalı
Savcılığa sunmak ile arkadaş grubuna atmak arasında hukuki uçurum vardır. İkincisi ifşa suçunu doğurur.
Bu koşullar sağlanmadığında elde edilen kayıt hem sizin aleyhinize bir ceza dosyası doğurur hem de hukuka aykırı delil sayılarak asıl davada işinize yaramaz. Yani iki kez kaybedersiniz.
Görüntünüz yayıldıysa ne yapmalısınız?
Mağdur tarafındaysanız zaman en değerli kaynağınızdır. Sıralama şu olmalı:
- Delili koruyun. Silmeden önce ekran görüntüsü alın; bağlantı adresini, hesap adını, tarih ve saati kaydedin. Paylaşımı gören kişilerin bilgisini not edin.
- Erişimin engellenmesini isteyin. İnternet ortamındaki yayınlar bakımından 5651 sayılı Kanun, özel hayatın gizliliği nedeniyle içeriğe erişimin engellenmesi için hızlı işleyen bir yol öngörür. Bu başvuru ceza şikâyetinden bağımsızdır ve ikisi birlikte yürütülebilir.
- Şikâyette bulunun. Cumhuriyet başsavcılığına başvurun. Bu bölümdeki suçların bir kısmı şikâyete bağlıdır ve kanunda öngörülen sınırlı bir süre içinde başvurulması gerekir. Buna karşılık kişisel verilere ilişkin suçlarda savcılık öğrendiği anda kendiliğinden soruşturma başlatır.
Şüpheli sıfatıyla çağrıldıysanız
İfadeden önce okuyun
Bu dosyalarda ilk ifade, sonraki tüm savunmayı bağlar. "Ben sadece şaka yaptım", "zaten herkes görmüştü" gibi cümleler, farkında olmadan fiili kabul anlamına gelebilir. Cihazınızın şifresini vermeden önce arama ve el koyma kararının kapsamını görmek hakkınızdır. İfade öncesi dosyayı bir avukatla inceleyin.
Bu suçların birçoğu ilk bakışta hafif görünse de, aynı olayda birden fazla madde birlikte uygulanabilir: kayıt alma, ifşa, kişisel verinin yayılması, tehdit ve sosyal medya üzerinden işlenen diğer fiiller. Toplam tabloyu görmeden savunma kurulmaz.
Sık sorulan sorular
Kendi çektiğim görüntüyü paylaşmak neden suç olsun?
Görüntüyü siz çekmiş olsanız da, görüntüdeki kişinin özel hayatı üzerindeki hakkı devam eder. Kanun kaydın kimin cihazında bulunduğuna değil, içeriğin kime ait olduğuna bakar. Özel hayata ilişkin görüntü veya sesin hukuka aykırı olarak ifşa edilmesi TCK m. 134/2 uyarınca iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasını gerektirir. Görüntünün sizin telefonunuzda olması, onu paylaşma yetkisi vermez.
Rızayla çekilmiş bir görüntüyü paylaşırsam ne olur?
Çekim için verilen rıza, paylaşım için verilmiş sayılmaz. Bunlar ayrı fiillerdir ve her biri için ayrı rıza aranır. Karşı taraf çekime izin vermiş olsa bile, o görüntünün üçüncü kişilere gösterilmesi veya internete konulması hukuka aykırı ifşa olarak değerlendirilir. Ayrıca rıza her zaman geri alınabilir; ilişki bittikten sonra yapılan paylaşımlar için eski izin dayanak oluşturmaz.
Görüntüyü ben yaymadım, sadece bana geleni ilettim. Sorumluluğum var mı?
Olabilir. Kanun yayma fiilini kaydı ilk üreten kişiyle sınırlamaz. Bir sohbet grubuna iletmek, hikâyede paylaşmak veya tek bir kişiye göndermek de ifşa kapsamında değerlendirilebilir. Kişisel veri niteliğindeki içerikler bakımından ayrıca TCK m. 136/1 gündeme gelir; bu maddede veriyi bir başkasına vermek de yaymak da iki yıldan dört yıla kadar hapis cezası gerektirir. Zincirin kaçıncı halkası olduğunuz cezayı hafifletmez, olsa olsa kastınızın değerlendirilmesinde rol oynar.
Şikâyetimden vazgeçersem dosya kapanır mı?
Duruma göre değişir. Özel hayatın gizliliğini ihlal suçu bakımından şikâyet aranır ve şikâyetten vazgeçme soruşturmayı sona erdirebilir. Ancak aynı olayda kişisel verilerin hukuka aykırı olarak verilmesi, yayılması veya ele geçirilmesi de söz konusuysa, bu suç şikâyete bağlı olmadığından savcılık soruşturmayı sürdürür. Bu nedenle vazgeçme kararı vermeden önce dosyanın hangi maddelerden yürüdüğünü öğrenmek gerekir.
Görüntünün internetten kaldırılmasını nasıl sağlarım?
İki yol birlikte yürür. Birincisi, 5651 sayılı Kanun kapsamında özel hayatın gizliliği nedeniyle içeriğe erişimin engellenmesi talebidir; bu yol için kanun çok kısa süreler öngörür ve amacı yayılmayı derhâl durdurmaktır. İkincisi Cumhuriyet başsavcılığına yapılacak ceza şikâyetidir. Başvurudan önce içeriğin bağlantı adresini, hesap bilgisini ve tarihini kaydedin; içerik kaldırıldıktan sonra delil toplamak zorlaşır.