Şikâyet Edildikten Sonra Ne Olur, Ne Kadar Sürede İfadeye Çağrılırım?

Şikâyet savcılığa nasıl ulaşır, dosya ne zaman açılır?

Şikâyet karakola da yapılmış olabilir, doğrudan savcılığa da. CMK m. 158 ikisini de kabul eder: suça ilişkin ihbar veya şikâyet Cumhuriyet Başsavcılığına ya da kolluk makamlarına yapılabilir. Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan şikâyet de ilgili başsavcılığa gönderilir. Şikâyet yazılı olabileceği gibi, tutanağa geçirilmek üzere sözlü de olabilir.

Evrak başsavcılığa ulaştığında bir soruşturma numarası alır. Bu andan itibaren siz "şüpheli" sıfatını taşırsınız. Bu sıfat suçlu olduğunuz anlamına gelmez; hakkında araştırma yapılan kişi olduğunuz anlamına gelir. CMK m. 160 savcıya, işin gerçeğini hemen araştırmaya başlama görevi yükler ve bunu yaparken sadece aleyhinize değil, lehinize olan delilleri de toplamakla yükümlü kılar.

Her şikâyet soruşturmaya dönüşmez. m. 158/6 uyarınca, şikâyete konu fiilin suç oluşturmadığı hiçbir araştırma yapılmasına gerek kalmadan açıkça anlaşılıyorsa ya da şikâyet soyut ve genel nitelikteyse, soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilir. Kanun bu durumda şikâyet edilen kişiye şüpheli sıfatı verilemeyeceğini de açıkça söyler. Yani hiç haber almamanızın bir sebebi, dosyanın daha kapıda kapanmış olmasıdır.

Kanunda "kaç günde ifadeye çağrılır" diye bir kural var mı?

Hayır. Bu, en sık duyduğum sorudur ve cevabı rahatsız edecek kadar açıktır: kanun şüphelinin ifadesinin alınması için bir takvim öngörmez. Gözaltındaki kişi için saat saat işleyen süreler vardır; ama dışarıda, tutuksuz bir soruşturmada bekleyen kişi için böyle bir sayaç yoktur.

Olan tek düzenleme çağrının biçimine ilişkindir. CMK m. 145: "İfadesi alınacak veya sorgusu yapılacak kişi davetiye ile çağrılır; çağrılma nedeni açıkça belirtilir; gelmezse zorla getirileceği yazılır." Elinize geçen kâğıtta neden çağrıldığınızın yazması bir nezaket değil, kanuni bir zorunluluktur. Kâğıtta suç adı yoksa veya "bilgisine başvurulmak üzere" gibi belirsiz bir ifade varsa, bunu ifadeden önce netleştirmek gerekir.

Uygulamada süreyi ne belirliyor?

Sabit bir sayı veremem, çünkü yok. Ama süreyi belirleyen etkenler bellidir:

• Delilin cinsi. Yalnız iki tarafın beyanına dayanan bir dosya hızlı ilerler. Kamera kaydı, banka hareketi, HTS kaydı, bilirkişi incelemesi ya da adli tıp raporu gereken dosyada süre kurumların cevap hızına bağlanır.
• Şüpheli sayısı. Birden çok kişi varsa ifadeler genelde sıraya girer; birinin bulunamaması hepsini bekletir.
• Yetki. Olay başka bir ilde geçtiyse dosya yetkili başsavcılığa gönderilir, talimatla ifade alınması gerekebilir. Bu, tek başına haftalar demektir.
• Tutukluluk. Dosyada tutuklu varsa o soruşturma diğerlerinin önüne geçer.
• İş yükü ve adli tatil. Büyük adliyelerde birim yoğunluğu gerçek bir etkendir.

Bir de sık karıştırılan nokta: uzun süre haber gelmemesi dosyanın unutulduğu anlamına gelmez. Soruşturmanın makul sürede bitirilmesi devletin yükümlülüğüdür; ama bu, tek tek dosyalar için kanunda yazılı bir bitiş tarihi olduğu anlamına gelmez.

Hiç haber gelmiyor, dosya kapanmış olabilir mi?

Olabilir. İki ihtimal var. Birincisi yukarıda anlattığım m. 158/6 kararıdır. İkincisi CMK m. 172 uyarınca verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, halk arasındaki adıyla takipsizliktir. Kanun bu kararın suçtan zarar görene ve önceden ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliye bildirileceğini söyler. Buradaki ayrıntı önemlidir: hiç ifadeniz alınmadan takipsizlik verildiyse, karar size tebliğ edilmeyebilir ve dosyanın kapandığını kendiliğinden öğrenemezsiniz.

Bu yüzden "bir şey gelmedi" demek yerine dosyanın durumunu öğrenmek gerekir. Avukatınız CMK m. 153 uyarınca soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir. Bu yetki ancak kanunda tek tek sayılan ağır suçlarda, savcının istemi üzerine hâkim kararıyla kısıtlanabilir.

Beklerken ne yapmalıyım?

Bekleme dönemi, delillerin en taze olduğu dönemdir. Kamera kayıtları belli bir süre sonra kendiliğinden silinir, tanıkların hatırası bulanır, mesajlar telefon değişikliğinde kaybolur. İfade gününü beklemek çoğu zaman geç kalmak demektir.

Davetiye geldiğinde ne olur, gitmezsem ne olur?

Davetiyede hangi başsavcılık, hangi soruşturma numarası, hangi birim ve hangi tarih yazdığını not edin. Bu bilgiler olmadan avukatınız dosyayı bulamaz. İfadeden önce dosyanın incelenmesi, şikâyet dilekçesinde tam olarak neyin iddia edildiğini görmenizi sağlar; hazırlıksız verilen ifade sonradan düzeltilmesi en zor metindir.

Gitmemek bir çözüm değildir. CMK m. 146 uyarınca, m. 145'e göre çağrıldığı hâlde gelmeyen şüphelinin zorla getirilmesine karar verilebilir. Yani süreç durmaz, sadece sizin için sertleşir. Gerçek bir mazeretiniz varsa belgeleyip dilekçeyle bildirin ve yeni bir gün isteyin. İfade gününde neye dikkat etmeniz gerektiğini ifade ve sorgu sayfasında ayrıntılı anlattım.

Bir de şunu net söyleyeyim: müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.

Şikâyet eden taraftaysanız beklemek zorunda mısınız?

Bu yazıyı şikâyet edip aylardır cevap bekleyenler de okuyor. Müşteki tarafın elinde de araçlar vardır. Delil sunmak, tanık bildirmek, belirli bir kaydın istenmesini talep etmek soruşturma sürerken mümkündür ve dosyanın hızını doğrudan etkiler. Takipsizlik kararı verilirse, suçtan zarar gören kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m. 173); itiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir. Bu tarafın hakları ve süreçteki rolü için müşteki ve mağdur vekilliği sayfasına bakabilirsiniz.

Şikâyete bağlı suçlarda süre unsuru ayrıca önemlidir. TCK m. 73 uyarınca yetkili kişi altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz; bu süre, fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar.

Soruşturma nasıl biter?

Üç ana ihtimal var. Savcı, toplanan deliller suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe oluşturuyorsa iddianame düzenler (CMK m. 170); iddianamenin sonuç kısmında yalnız aleyhinize olan hususların değil, lehinize olanların da ileri sürülmesi gerekir. Yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememişse kovuşturmaya yer olmadığına karar verir (m. 172). Üçüncü ihtimal ise koşulları varsa kamu davasının açılmasının ertelenmesidir (m. 171); zararın giderilmesi de dâhil olmak üzere kanunda sayılan şartların birlikte gerçekleşmesi aranır ve bu yol bazı suç grupları bakımından uygulanmaz.

Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda — şikâyete bağlı suçlar ile kanunda tek tek sayılan bazı suçlarda — dosya iddianameye gitmeden önce uzlaştırmaya gönderilir (m. 253). Dava açılsa bile mahkemenin iddianameyi kabul etmesi gerekir; eksik veya hatalı iddianame m. 174 uyarınca iade edilebilir.

Özetle: bekleme süresinin uzunluğu, sonucun ne olacağı hakkında tek başına bir şey söylemez. Belirleyici olan, dosyaya hangi delilin ne zaman girdiğidir. Bu da büyük ölçüde sizin elinizdedir.

Sık sorulan sorular