Adli Kontrol Tedbirleri

Beşinci bir grup, azami tutukluluk süresi dolduğu için tahliye edilip adli kontrole tâbi tutulanlardır CMK m. 109/7. Bu kişiler bakımından ihlalin sonucu daha da ağırdır: yeniden tutuklama mümkündür, ancak bu durumda tutuklama süresi ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde dokuz ayı, diğer işlerde iki ayı geçemez CMK m. 112/2.

Kaldırma talebinde ve savunmada nelere bakılır

Adli kontrolün kaldırılması talebi, çoğu zaman «mağdur oluyorum» cümlesiyle yazılır ve reddedilir. Sonuç veren dilekçe, tedbirin dayanağını hedef alır. İncelenen başlıklar şunlardır:

1. Tutuklama sebepleri hâlâ var mı? Kanun adli kontrolü m. 100'deki sebeplere bağlar. Kaçma şüphesi veya delil karartma tehlikesi ortadan kalktıysa, tedbirin dayanağı da kalmamıştır. Talep bu bağı kurarak başlamalıdır.
2. Delil durumu değişti mi? Deliller toplandı, iddianame düzenlendi ve kabul edildi, tanıklar dinlendi ise delil karartma gerekçesi fiilen tükenmiştir. Dosyanın hangi aşamada olduğu tek başına bir argümandır.
3. Yükümlülük ölçülü mü? Haftada üç gün imza ile ayda bir imza arasındaki fark gerekçelendirilmelidir. Beklenen ceza, kişinin sabıka durumu ve dosyanın süresi bu değerlendirmeye girer.
4. Kaldırmak yerine hafifletmek mümkün mü? CMK m. 110/2 tedbirin kısmen kaldırılmasına, değiştirilmesine ve geçici muafiyete imkân verir. Uygulamada kademeli talep, tümünün kaldırılması talebinden daha sık kabul görür: imza sıklığının azaltılması, imza yerinin değiştirilmesi, belirli bir tarih aralığı için yurt dışı izni.
5. Dört aylık inceleme yapılmış mı? CMK m. 110/4, devamının gerekip gerekmediğinin en geç dört aylık aralıklarla değerlendirilmesini emreder. Yapılmadıysa bu ayrıca dile getirilir.
6. Azami süre aşılmış mı? CMK m. 110/A'daki üst sınırlar takvim üzerinden hesaplanmalıdır. Uzun süren dosyalarda bu, çoğu zaman kimsenin hatırlamadığı bir sınırdır.
7. Somut zarar belgelenmiş mi? İşten çıkarılma yazısı, görevlendirme belgesi, tedavi raporu, öğrenci belgesi, vize randevusu. Talep «mağduriyet» kelimesiyle değil, belgeyle kurulur.
8. Usul doğru mu? Şüpheli veya sanığın istemi üzerine, Cumhuriyet savcısının görüşü alındıktan sonra hâkim veya mahkeme beş gün içinde karar verebilir CMK m. 111/1. Ret kararına itiraz edilebilir CMK m. 111/2; itiraz, kararı öğrenme gününden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie verilir CMK m. 268/1.
9. İhlal riski yönetiliyor mu? Bu, sayfanın en kritik satırıdır. CMK m. 112/1, adli kontrol hükümlerini isteyerek yerine getirmeyen kişi hakkında «hükmedilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun» hemen tutuklama kararı verilebileceğini söyler. Yani m. 100/4'teki iki yıl sınırının koruduğu bir dosyada bile, ihlal yüzünden tutuklanmak mümkündür. Bir imza gününün atlanması, dosyanın tamamını değiştirebilir.
10. Beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı hâlinde tazminat. Konutu terk etmeme ve tedavi tedbiri bakımından CMK m. 141/1-l açık bir imkân getirmiştir; bu hak, karar kesinleştikten sonra ayrıca değerlendirilmelidir.

Süreç nasıl işler

İstanbul'da adli kontrol nasıl yürür

Kararı, soruşturma aşamasında dosyanın bulunduğu adliyedeki sulh ceza hâkimliği verir. İstanbul'da bu hâkimlikler tek bir binada değildir: Çağlayan'daki İstanbul Adliyesi, Kartal'daki İstanbul Anadolu Adliyesi, Bakırköy, Büyükçekmece, Gaziosmanpaşa ve Silivri adliyelerinin her birinde ayrı sulh ceza hâkimlikleri bulunur. Kaldırma talebi, dosyanın bulunduğu mercie verilir; ikamet ettiğiniz ilçeye en yakın adliyeye değil.

İmza yeri kararla belirlenir ve ikametinize göre ayarlanabilir. Çağlayan'daki bir hâkimlikten çıkan karar, Kadıköy'de oturan bir kişiyi Şişli'ye imza atmaya gitmek zorunda bırakmaz; kanun, başvurulacak yeri hâkimin belirleyeceğini söyler. Kararda imza yeri açıkça yazılmamışsa ya da fiilen ulaşılamayacak bir yer gösterilmişse, hâkimlikten bunun açıklığa kavuşturulması istenmelidir. İstanbul trafiğinde bu ayrıntı, haftada birkaç saatlik farka karşılık gelir.

Yurt dışı yasağı kararları kayda işlenir. Bunu havalimanında öğrenmek yerine, karar tebliğ edildiğinde teyit etmek gerekir. İstanbul Havalimanı ve Sabiha Gökçen üzerinden yapılacak çıkışlarda kayıt doğrudan uygulanır; kararın kaldırıldığına dair belgeyi yanınızda taşımak, sistemin güncellenmesindeki gecikmelerde işe yarar.

Adres değişikliği ihlal doğurabilir. Konutu terk etmemek veya belirli bir yerleşim bölgesini terk etmemek yükümlülüğü varsa, İstanbul içinde taşınmak bile yükümlülüğe aykırılık olarak raporlanabilir. Taşınma öncesinde karar veren mercie dilekçe verilmesi gerekir.

Elektronik izlemede teknik sorunları bildirin. Denetimi denetimli serbestlik müdürlükleri yürütür ve İstanbul'da Avrupa ile Anadolu yakalarında ayrı müdürlükler görev yapar. Cihaz arızası, şarj kesintisi veya sinyal kaybı gibi durumlar derhâl bildirilmezse ihlal olarak kayda geçebilir. Bildirimin yazılı yapılması, sonradan «isteyerek yerine getirmeme» tartışmasında belirleyici olur.

Sık sorulan sorular