Aile, çocuk, kadın
6284 sayılı Kanun kapsamında verilen uzaklaştırma ve önleyici tedbir kararları bir ceza değildir; koruma kararıdır. Buna karşılık karara aykırı davranmanın sonucu ağırdır ve çoğu dosyada aynı olay için ayrıca bir ceza soruşturması da yürür. Bu sayfa, tedbir kararının nasıl verildiğini, nasıl itiraz edildiğini ve ceza boyutunun nerede başladığını anlatıyor.
Kısaca
Aile içi şiddet dosyalarında iki ayrı hukuki yol aynı anda işler ve bunları karıştırmamak gerekir.
Birinci yol koruma yoludur. 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, şiddete uğrayan veya uğrama tehlikesi bulunan kadınları, çocukları, aile bireylerini ve tek taraflı ısrarlı takip mağdurlarını korumak için tedbir kararları öngörür. Buradaki hâkim, aile mahkemesi hâkimidir 6284 m. 2. Kanun şiddeti yalnızca fiziksel olarak tanımlamaz; cinsel, psikolojik, sözlü ve ekonomik davranışları da kapsar.
Hâkimin verebileceği önleyici tedbirler 6284 m. 5'te sayılmıştır. Uygulamada en sık görülenler şunlardır: şiddet tehdidi, hakaret veya aşağılama içeren söz ve davranışlarda bulunmama; müşterek konuttan derhâl uzaklaştırılma ve konutun korunan kişiye tahsisi; korunan kişiye, konutuna, okuluna ve iş yerine yaklaşmama; iletişim araçlarıyla veya sair surette rahatsız etmeme; kanunen izinli silahların kolluğa teslimi. Hâkim ayrıca çocukla kişisel ilişkiyi refakatçi eşliğine bağlayabilir, sınırlayabilir veya tümüyle kaldırabilir; talep edilmese dahi tedbir nafakasına hükmedebilir 6284 m. 5/4.
İkinci yol ceza yoludur. Tedbir kararı verilmiş olması tek başına bir suç isnadı anlamına gelmez. Fakat aynı olayın içinde çoğu zaman bağımsız bir suç da bulunur. En sık karşılaşılanlar:
Kötü muamele TCK m. 232: Aynı konutta birlikte yaşadığı kişilerden birine karşı kötü muamelede bulunan kişi iki aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Maddenin ikinci fıkrası ayrı bir durumu düzenler: idaresi altında bulunan ya da büyütmek, okutmak, bakmak veya bir meslek öğretmekle yükümlü olduğu kişi üzerindeki disiplin yetkisini kötüye kullanan kişiye bir yıla kadar hapis cezası verilir.
Kasten yaralama TCK m. 86: Temel hâl bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapistir. Etkinin basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif olması hâlinde ceza altı aydan bir yıl altı aya kadar hapis veya adli para cezasıdır; suçun kadına karşı işlenmesi hâlinde bu fıkrada cezanın alt sınırı dokuz aydan az olamaz. Üçüncü fıkra ise dosyanın seyrini değiştirir: fiil üstsoya, altsoya, eşe, boşandığı eşe veya kardeşe karşı işlenmişse şikâyet aranmaksızın verilecek ceza yarı oranında artırılır. Yani "şikâyetimden vazgeçtim" beyanı bu hâlde dosyayı kendiliğinden bitirmez.
Eziyet TCK m. 96: Temel hâl iki yıldan beş yıla kadar hapistir; suçun kadına karşı işlenmesi hâlinde alt sınır iki yıl altı aydan az olamaz. Fiil çocuğa, kendisini savunamayacak durumdaki kişiye, gebe kadına, üstsoy veya altsoya, babalık veya analığa ya da eşe veya boşandığı eşe karşı işlenmişse üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
Tehdit TCK m. 106: Hayata, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelik saldırı tehdidi altı aydan iki yıla kadar hapistir; kadına karşı işlenmesi hâlinde alt sınır dokuz aydan az olamaz. Silahla, kişinin kendisini tanınmayacak hâle koyması suretiyle veya birden fazla kişi tarafından birlikte işlenen tehditte ceza iki yıldan yedi yıla kadardır.
Rakamlar sonucu tek başına belirlemez
Yukarıdaki aralıklar kanunun öngördüğü sınırlardır. Somut olayda ne çıkacağı; fiilin niteliğine, nitelikli hâllerin bulunup bulunmadığına, teşebbüs ve iştirak durumuna, takdiri indirim uygulanıp uygulanmayacağına ve dosyadaki delil durumuna göre değişir. Aynı maddeden yargılanan iki dosya çok farklı sonuçlanabilir.
Gece bir tartışma sonrası kolluk amiri, gecikmesinde sakınca bulunduğu gerekçesiyle uzaklaştırma tedbirini uygular. Bu tedbirin hâkim tarafından yirmi dört saat içinde onaylanması gerekir; onaylanmazsa kendiliğinden kalkar 6284 m. 5/2.
Devam eden bir boşanma veya velayet uyuşmazlığı sırasında alınan tedbir kararı. Burada tedbirin kendisi kadar, çocukla kişisel ilişkinin nasıl düzenlendiği ve nafaka yönünün ne olduğu da dosyanın seyrini belirler.
Yaklaşmama tedbiri varken tek bir mesaj, tek bir arama ya da üçüncü kişi üzerinden iletilen bir söz de aykırılık sayılabilir. 6284 m. 5/1-f iletişim araçlarıyla rahatsız etmemeyi ayrıca düzenler.
Her iki taraf da darp raporu alır ve her ikisi hakkında da tedbir istenir. Bu dosyalarda raporların tarihleri, olay yeri kamera kayıtları ve ilk beyanların içeriği belirleyici olur.
Yaklaşmama mesafesinin fiilen imkânsız olduğu durumlar. Tedbirin şeklinin değiştirilmesi talebi, aykırılık doğmadan önce yapılması gereken bir taleptir 6284 m. 8/2.
Bu dosyalarda savunma iki ayrı cephede kurulur ve her ikisinde de bakılan noktalar farklıdır.
Kararın kapsamı fiilen uygulanabilir mi? Tedbirin içeriği çoğu zaman standart bir metinden gelir. Aynı binada oturan, aynı iş yerinde çalışan ya da ortak çocuğu okula götüren kişiler bakımından "yaklaşmama" tedbiri fiilen ihlale davetiye çıkarabilir. Doğru adım, ihlal doğmadan önce tedbirin şeklinin değiştirilmesini talep etmektir; 6284 m. 8/2 buna açıkça imkân verir.
İtiraz süresi kaçırılmış mı? İtiraz, tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine yapılır 6284 m. 9. İtiraz üzerine dosya, aynı yerdeki numara olarak izleyen aile mahkemesi dairesine gider; tek daire varsa asliye hukuk mahkemesine gönderilir. İtiraz mercii kararını bir hafta içinde verir ve bu karar kesindir. Sürenin kaçırılması itiraz yolunu kapatır, ancak tedbirin değiştirilmesi veya kaldırılması talebi ayrı bir yoldur ve sonradan da kullanılabilir.
Tebligat ve ihtar yapılmış mı? Tedbir kararının tefhim ve tebliğ işlemlerinde, aykırılık hâlinde zorlama hapsinin uygulanacağı ihtarının yapılması gerekir 6284 m. 8/5. Öte yandan aynı Kanun'un 10. maddesi, tefhim veya tebliğ edilmemenin kararın uygulanmasına engel olmayacağını söyler. Bu iki hükmün birlikte değerlendirilmesi, zorlama hapsi istemlerinde tartışılması gereken bir noktadır.
Fiil hangi suça uyuyor? Kötü muamele ile eziyet arasındaki sınır uygulamada en çok tartışılan konulardan biridir. Eziyet, süreklilik gösteren ve mağdurda sistematik bir acı yaratan davranışları gerektirir. Tek bir olay çoğunlukla kötü muamele veya yaralama kapsamında değerlendirilir. Bu nitelendirme farkı ceza aralığını doğrudan değiştirir.
Adli rapor ne diyor? Yaralamanın "basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek" nitelikte olup olmadığı, adli tıp değerlendirmesine dayanır ve fıkra değişikliğine yol açar. Raporun düzenlendiği tarih, muayene bulguları ile beyan arasındaki uyum, eski ve yeni lezyon ayrımı incelenir.
Şikâyet ve uzlaştırma yolu açık mı? CMK m. 253 kasten yaralamayı uzlaştırma kapsamına almış, ancak TCK m. 86/3 kapsamındaki hâlleri dışarıda bırakmıştır. Eşe, boşandığı eşe, üstsoya, altsoya veya kardeşe karşı işlenen yaralamada uzlaştırma yoluna gidilemez ve şikâyet de aranmaz. Eziyet ve kötü muamele de şikâyete bağlı suçlar değildir.
Beyanların tutarlılığı. Kolluktaki ilk beyan, savcılık ifadesi ve duruşmadaki anlatım arasındaki farklar dosyanın merkezine oturur. Tanık beyanları, 112 ve 155 kayıtları, kamera görüntüleri ve mesajlaşma dökümleri karşılaştırmalı olarak incelenir.
Zorlama hapsi istemi nasıl karşılanacak? Zorlama hapsi 6284 m. 13'e dayanır ve "fiili bir suç oluştursa bile" uygulanabilir. Burada savunma, aykırılığın gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediğine, hangi tedbirin ihlal edildiğine ve aykırılığın ağırlığına odaklanır; çünkü kanun sürenin belirlenmesinde bu iki ölçütü esas alır.
Talep; ilgilinin kendisi, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, kolluk görevlileri veya Cumhuriyet savcısı tarafından yapılabilir. Kanun, talebin "en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek" yer hâkiminden, mülkî amirden ya da kolluk biriminden yapılabileceğini söyler 6284 m. 8/1. Karar ilk seferde en çok altı ay için verilir.
Karar korunan kişiye ve şiddet uygulayana tefhim veya tebliğ edilir; zorlama hapsi ihtarı yapılır. İki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilebilir. Karar, kolluk tarafından uygulanır ve şiddet önleme ve izleme merkezine bildirilir.
Aynı olay bir suç oluşturuyorsa Cumhuriyet başsavcılığı ayrı bir soruşturma yürütür. Adli rapor alınır, taraf ve tanık beyanları toplanır, gerekiyorsa kamera ve iletişim kayıtları istenir. Bu aşamada müdafi ile ifadeye girmek dosyanın geri kalanını belirler.
Yeterli şüphe görülürse iddianame düzenlenir ve dava açılır. Kötü muamele, yaralama, tehdit ve eziyet suçlarında yargılama kural olarak asliye ceza mahkemesinde yapılır. Duruşmalarda deliller tartışılır, tanıklar dinlenir.
Mahkeme beraat, mahkûmiyet, hükmün açıklanmasının geri bırakılması veya düşme kararı verebilir. Karara karşı süresi içinde istinaf yoluna başvurulur; kanunun aradığı koşullar varsa dosya sonrasında temyiz incelemesine de gidebilir.
İstanbul'da tek bir adliye yoktur ve 6284 dosyalarında en sık yapılan hata yanlış adliyeye gitmektir. Kabaca şu ayrım geçerlidir:
6284 tedbiri hangi mahkemeden istenir? Tedbir kararını aile mahkemesi hâkimi verir. Mesai saatleri dışında ise nöbetçi aile mahkemesi devreye girer; acil hâllerde ilk temas noktası çoğu zaman bulunduğunuz ilçedeki karakoldur.
İstanbul için pratik bir ayrıntı: 6284 m. 8/1 tedbirin "en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek" yer hâkiminden istenebileceğini söyler. Bu, İstanbul gibi trafiğin ve mesafenin sorun olduğu bir şehirde önemlidir: Pendik'te oturan bir kişi, olay Beyoğlu'nda gerçekleşmişse ya da geçici olarak Avrupa yakasında bulunuyorsa, kendisini en hızlı koruyabilecek yerdeki nöbetçi mahkemeye veya kolluğa başvurabilir. Tedbir talebi için ikametgâh adresinize bağlı kalmak zorunda değilsiniz.
Ceza dosyası nereye gider? Ceza yargılamasında yetki kural olarak suçun işlendiği yere göre belirlenir. Olay Anadolu yakasında gerçekleşmişse dosya Kartal'daki İstanbul Anadolu Adliyesi'nde, Küçükçekmece'de gerçekleşmişse Bakırköy'de görülür. Tedbir kararının Çağlayan'dan alınmış olması, ceza dosyasının da orada görüleceği anlamına gelmez. İki dosya farklı adliyelerde yürüyebilir.
Harç ve masraf: 6284 kapsamındaki başvurular ile kararların icra ve infazı için yapılan işlemlerden yargılama gideri, harç, posta gideri ve benzeri hiçbir ad altında masraf alınmaz 6284 m. 20. Bu, korunma talebinin maddi imkâna bağlı olmadığı anlamına gelir.
Koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz; bu kural 6284 sayılı Kanun'un 8. maddesinde açıkça yazılıdır. Önleyici tedbir kararı da geciktirilmeksizin verilir. Ancak delil aranmaması kararın sonsuza kadar süreceği anlamına gelmez: karara iki hafta içinde itiraz edilebilir, tedbirin süresi ve şekli sonradan yeniden değerlendirilebilir.
6284 kapsamındaki tedbir kararı bir ceza mahkûmiyeti değildir ve adli sicil kaydına mahkûmiyet olarak geçmez. Şiddet önleme ve izleme merkezleri tedbir kararlarının sicilini ayrıca tutar. Buna karşılık tedbire aykırı davranmanız hâlinde verilecek zorlama hapsi ayrı bir konudur ve aynı fiil bir suç oluşturuyorsa o suçtan da soruşturma yürütülür.
6284 sayılı Kanun'un 10. maddesine göre tedbir kararının tefhim veya tebliğ edilmemesi kararın uygulanmasına engel değildir. Bu nedenle haberim yoktu savunması tek başına sonuç doğurmayabilir. Buna karşılık kararın size fiilen ulaşıp ulaşmadığı ve zorlama hapsi ihtarının yapılıp yapılmadığı, aykırılık istemi değerlendirilirken tartışılması gereken noktalardır.
Bu, hangi suçun söz konusu olduğuna bağlıdır. Basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek yaralama şikâyete bağlıdır. Ancak yaralamanın eşe, boşandığı eşe, üstsoya, altsoya veya kardeşe karşı işlenmesi hâlinde TCK m. 86/3 uygulanır ve bu hâlde şikâyet aranmaz. Eziyet ve kötü muamele suçları da şikâyete bağlı değildir.
CMK m. 253 kasten yaralamayı uzlaştırma kapsamına almış, ancak TCK m. 86'nın üçüncü fıkrasını kapsam dışında bırakmıştır. Eşe, boşandığı eşe, üstsoya, altsoya veya kardeşe karşı işlenen yaralamada uzlaştırma yoluna gidilemez. Dosyanın uzlaştırma bürosuna gönderilmesi de tek başına suçun kabul edildiği anlamına gelmez.
İlk aykırılıkta üç günden on güne kadardır. Aykırılığın her tekrarında on beş günden otuz güne kadar verilir. Toplam süre altı ayı geçemez. Bu kararlar Cumhuriyet başsavcılığınca yerine getirilir. Zorlama hapsi bir ceza değil, tedbir kararının gereğini yerine getirmeye zorlayan bir yaptırımdır.
TCK m. 123/A, 2022'de eklenen düzenleme ve 6284 tedbirleriyle ilişkisi.
İncele5395 sayılı Kanun, TCK m. 31 yaş grupları, çocuk mahkemeleri ve güvenlik tedbirleri.
İnceleAdli rapor, basit tıbbi müdahale ayrımı ve nitelikli hâller.
İnceleŞikâyet süresi, uzlaştırma ve dijital ortamda işlenen fiiller.
İnceleİlgili sayfalar
Israrlı takip, 2022 yılında Türk Ceza Kanunu'na ayrı bir madde olarak eklendi.
Sayfaya gitCeza hukukunda çocuk, on sekiz yaşını doldurmamış kişidir.
Sayfaya git
Hakaret dosyaları çoğu zaman kısa bir tartışmadan, bir mesajdan ya da bir sosyal medya yorumundan doğar.
Sayfaya git
Dosyanızın konusu belliyse doğrudan ilgili suç sayfasına gidebilirsiniz. Tüm çalışma alanları
Tedbir kararı elinize yeni ulaştıysa itiraz süresi işlemeye başlamıştır. Karara aykırılık iddiası varsa ya da aynı olay için ayrıca ifadeye çağrıldıysanız, adım atmadan önce dosyanın tamamını görelim. İlk görüşmede size ne olduğunu ve önümüzdeki iki haftada ne yapılması gerektiğini açıkça anlatırız.
