Adli Sicil ve Arşiv Kaydı Silme

Adli sicil kaydı ile arşiv kaydı aynı şey mi?

Değil. İkisi arka arkaya gelen iki ayrı aşamadır ve bu ayrımı bilmeden hiçbir başvuru doğru yapılamaz.

Adli sicil kaydı, halk arasında "sabıka kaydı" denen kayıttır. Kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri buraya işlenir ve ceza infaz edilene kadar burada durur. Arşiv kaydı ise ikinci raftır. İnfaz bitince kayıt adli sicilden silinir ama yok olmaz; arşive taşınır. Arşivdeki bilgiye kimlerin ulaşabileceği kanunda sınırlı sayıda sayılmıştır.

Yani "silindi" iki farklı anlama gelir: rafı değiştirmek ve kaydı tamamen ortadan kaldırmak. e-Devlet belgenizde "arşiv kaydı" başlığı altında bir satır görünüyorsa, birinci aşama tamamlanmış ama ikincisi henüz gelmemiş demektir.

Adli sicile ne yazılır, ne yazılmaz?

5352 s. K. m. 4, adli sicile kaydedilecek bilgileri tek tek sayar: hapis cezasına mahkûmiyet ve infazın tamamlandığı husus, koşullu salıverilme kararı, ertelemede denetim süresi, adli para cezasına mahkûmiyet ile bunun ödenerek infaz edildiği husus, kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırım kararları, belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılmaya ilişkin kararlar. Ortak nokta şudur: kaydedilen şey kesinleşmiş bir mahkûmiyettir.

M. 5 ise kaydedilmeyecekleri sayar: disiplin suçlarına ve sırf askerî suçlara ilişkin mahkûmiyet hükümleri, disiplin veya tazyik hapsine ilişkin kararlar ve idari para cezaları. Trafik cezası aldınız diye sabıka kaydınız oluşmaz. Hakkınızda soruşturma açılmış olması veya devam eden bir davanız bulunması da tek başına adli sicile işlenmez.

Adli sicil kaydı ne zaman silinip arşive alınır?

M. 9/1 dört hâl sayar. Kayıt bunlardan biri gerçekleştiğinde Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünce silinerek arşiv kaydına alınır:

1. Cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması

   En sık görülen hâl budur: hapis cezasında infazın bitmesi, adli para cezasında paranın ödenmesi, denetimli serbestlikte yükümlülüklerin tamamlanması. İnfaz ve denetimli serbestlik sürecinin nasıl kapandığı burada doğrudan belirleyicidir.

2. Şikâyetten vazgeçme veya etkin pişmanlık

   Ceza mahkûmiyetini bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran bir şikâyetten vazgeçme ya da etkin pişmanlık söz konusuysa.

3. Ceza zamanaşımının dolması veya genel af

   Cezanın infaz edilebilmesi için öngörülen sürenin dolduğunun tespiti ya da genel af çıkarılması hâlinde kayıt yine arşive taşınır.

Ayrıca m. 9/2 uyarınca ilgilinin ölümü üzerine adli sicil bilgileri tamamen silinir. M. 9/3 ise yabancı mahkeme kararlarına ilişkin ayrı bir düzenleme içerir ve bu fıkrada adli para cezasına mahkûmiyet ile cezanın ertelenmesine ilişkin hükümlerin doğrudan arşive kaydedileceği belirtilir. Bu cümlenin kapsamı tartışmalıdır; varsayımla hareket etmeyin, kaydınızı fiilen sorgulatın.

Arşiv kaydı ne zaman tamamen silinir?

Asıl merak edilen soru budur. Cevap m. 12'dedir ve mahkûmiyetin türüne göre değişir. Ölüm hâlinde arşiv kaydı tamamen silinir.

Anayasa'nın 76'ncı maddesi ile Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarda bir hak yoksunluğuna neden olan mahkûmiyetler bakımından süre, kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten başlar. Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınması koşuluyla on beş yıl, böyle bir karar alınmadıysa otuz yıl geçmesiyle kayıt tamamen silinir. Diğer bütün mahkûmiyetler bakımından ise süre, yine aynı tarihten itibaren beş yıldır.

İki özel hâl daha vardır. Fiilin kanunla suç olmaktan çıkarılması hâlinde, o suçtan mahkûmiyete ilişkin adli sicil ve arşiv kayıtları talep aranmaksızın tamamen silinir (m. 12/2). Kanun yararına bozma veya yargılamanın yenilenmesi sonucunda beraat ya da ceza verilmesine yer olmadığı kararı kesinleşirse, önceki mahkûmiyete ilişkin kayıtlar tamamen silinir (m. 12/3).

Silme için nereye ve nasıl başvurulur?

Kanun, silme ve arşive alma işlemlerini Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne bırakır; m. 14 uyarınca bu kararları almak üzere üç hâkimden oluşan bir komisyon kurulur. Pratikte süreç şöyle ilerler:

1. Önce kaydınızı gerçekten görün

   M. 13/2, gerçek kişilerin güvenli kimlik doğrulama araçlarıyla kendi adli sicil ve arşiv kayıtlarını sorgulayabileceğini düzenler. Belgeyi "arşiv kaydı dahil" alın; yoksa sorunun nerede olduğunu göremezsiniz.

2. İnfazın bittiğini belgeleyin

   Talebin dayanağı, m. 9'daki hâllerden birinin gerçekleşmiş olmasıdır. İnfaz savcılığından cezanın infaz edildiğine dair yazı, para cezasında tahsil makbuzu, denetimli serbestlikte yükümlülüklerin tamamlandığına dair karar bu işi görür.

3. Yazılı talepte bulunun

   Dilekçe Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne yöneltilir; bulunduğunuz yerdeki Cumhuriyet başsavcılığının adli sicil bürosu aracılığıyla da iletilebilir. Kimlik bilgileri, mahkeme ve karar bilgileri ile talebin hukuki dayanağı açıkça yazılmalıdır.

4. Sonucu takip edin

   Talep reddedilirse gerekçesini yazılı isteyin. Ret çoğu zaman infazın kayıtlara işlenmemiş olmasından ya da sürenin dolmamasından kaynaklanır; ikisi çok farklı sonuçlar doğurur.

İş başvurusunda bu kayıt görünür mü?

M. 7'ye göre adli sicil bilgileri, kullanılış amacı belirtilmek suretiyle ilgili kişiye veya vekâletnamede açıkça belirtilmek koşuluyla vekiline; ayrıca kamu kurum ve kuruluşlarına ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına verilebilir. Özel bir şirket doğrudan Genel Müdürlükten sizin kaydınızı isteyemez. Yaptığı şey, belgeyi kendiniz alıp getirmenizi istemektir.

Arşiv bilgileri için sınır daha dardır. M. 10 uyarınca bu bilgileri kişinin kendisi veya vekili, soruşturma ya da kovuşturma kapsamında Cumhuriyet başsavcılıkları, hâkim ve mahkemeler, yetkili seçim kurulları ile özel kanunlarda gösterilen hâllerde ilgili kamu kurum ve kuruluşları isteyebilir. Aynı maddenin ikinci fıkrası önemli bir koruma getirir: kanunda açıkça belirtilmedikçe, kişi hakkında alınacak bir karar veya yapılacak bir işlemle ilgili olarak bir yakınının kayıtları istenemez ve bu bilgiler kişiyi herhangi bir haktan yoksun bırakmak için dayanak yapılamaz. M. 11 de bu bilgilerin gizli olduğunu ve veriliş amacı dışında kullanılamayacağını söyler.

Yine de gerçek şu: arşiv kaydı sürerken bazı özel kanunlar belirli görevler için hak yoksunluğu öngörebilir. "Kaydım arşivde, sorun kalmadı" demek her zaman doğru olmaz.

HAGB alanların adli sicil kaydı olur mu?

Olmaz. 5352 s. K. m. 6/1, kamu davasının açılmasının ertelenmesine ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin kararların, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından istenmesi hâlinde verilmek üzere kaydedileceğini düzenler. CMK m. 231/13 de aynı yönde: bu kararlar kendilerine mahsus ayrı bir sisteme kaydedilir ve yalnızca maddede belirtilen amaç için kullanılabilir.

Sonuç olarak HAGB kararınız, işverene götürdüğünüz olağan adli sicil belgesinde bir mahkûmiyet gibi görünmez. Denetim süresi kasıtlı yeni bir suç işlenmeden ve yükümlülüklere uyularak geçerse hüküm ortadan kaldırılır ve davanın düşmesine karar verilir. Şartları ve denetim süresinin nasıl işlediğini HAGB sayfamızda ayrıntılı anlattık.

Karşılıksız yararlanma suçunda etkin pişmanlıkta da benzer bir düzen vardır: m. 6/2 uyarınca bu kayıtlar on beş yıl muhafaza edilir ve ancak soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak istenmesi hâlinde verilebilir.

Arşiv kaydı hâlâ önünüzü kesiyorsa: yasaklanmış hakların geri verilmesi

Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunların belli bir suçtan dolayı veya belli bir cezaya mahkûmiyete bağladığı hak yoksunlukları için m. 13/A ayrı bir yol açar. Bunun için, TCK m. 53'ün beşinci ve altıncı fıkraları saklı kalmak üzere, cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıllık bir sürenin geçmesi ve kişinin bu sürede yeni bir suç işlemeyip hayatını iyi hâlli sürdürdüğü konusunda mahkemede kanaat oluşması gerekir. İnfaza genel af veya etkin pişmanlık dışında başka bir hukuki nedenle son verilmişse süre, hükmün kesinleşmesinden itibaren beş yıldır ve mahkûm olunan hapis cezasına üç yıl eklenmek suretiyle bulunacak süreden az olamaz.

Talep, hükümlü veya vekili tarafından hükmü veren mahkemeye ya da hükümlünün ikametgâhının bulunduğu yerdeki aynı derecedeki mahkemeye yapılır. Mahkeme kararını dosya üzerinde inceleyerek ya da Cumhuriyet savcısını ve hükümlüyü dinleyerek verebilir; karara karşı hükümle ilgili olarak Ceza Muhakemesi Kanununda öngörülen kanun yoluna başvurulabilir. Kesinleşen karar adli sicil arşivine kaydedilir ve bu, arşiv kaydının otuz yıl yerine on beş yılda tamamen silinmesinin kapısını açar.