Ağır Ceza Mahkemesi Yargılaması Nasıl İşler?

Dosyam neden ağır cezada? Görev sınırı nedir?

Hangi mahkemenin bakacağını suçun adı değil, kanunun çizdiği görev sınırı belirler. Bu sınır 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun m. 12'de sayılmıştır.

Maddeye göre, kanunların ayrıca görevli kıldığı hâller saklı kalmak üzere ağır ceza mahkemesi şu işlere bakar:

• Türk Ceza Kanunu'nda yer alan yağma (m. 148), irtikâp (m. 250/1 ve 2), resmî belgede sahtecilik (m. 204/2) ve hileli iflâs (m. 161) suçları,
• Türk Ceza Kanunu'nun İkinci Kitap Dördüncü Kısmının Dört, Beş, Altı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar (318, 319, 324, 325 ve 332. maddeler hariç),
• 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar,
• Ve en geniş ölçüt: ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis ve on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar.

Son maddeyi vurgulamak gerekir. Suçun adı listede geçmese bile, o suç için kanunun öngördüğü cezanın üst sınırı on yılı aşıyorsa dosya ağır cezada görülür. Uygulamada kasten öldürme, nitelikli yağma, uyuşturucu ticareti gibi dosyaların bu salonda görülmesinin sebebi budur.

Salonda kim oturur? Heyet kimlerden oluşur?

Ağır ceza mahkemesi tek hâkimli değildir. Duruşmayı bir başkan ve iki üye hâkim yürütür; karar üç kişilik heyetle verilir. Başkan duruşmanın düzeninden sorumludur, soruları yönetir ve tutanağın içeriğini belirler. Üyeler de soru sorabilir.

Heyetin karşısındaki masada Cumhuriyet savcısı oturur. Savcı iddia makamıdır ama görevi yalnızca mahkûmiyet istemek değildir; lehe delilleri de toplamakla yükümlüdür. Yanında zabıt kâtibi vardır ve söylenenler tutanağa onun eliyle geçer.

CMK m. 188/1 bu tabloyu şart koşar: duruşmada hükme katılacak hâkimlerin, Cumhuriyet savcısının, zabıt kâtibinin ve kanunun zorunlu müdafiliği kabul ettiği hâllerde müdafiin hazır bulunması zorunludur. Ağır cezanın görev alanındaki dosyalarda müdafi bulundurulması kural olarak zorunludur (CMK m. 150); sanığın avukatı yoksa baro tarafından bir müdafi görevlendirilir. Aynı fıkranın ek cümlesi ise şunu söyler: müdafi mazeretsiz olarak duruşmaya gelmez ya da duruşmayı terk ederse duruşmaya devam edilebilir.

Salonda ayrıca katılan (müşteki) ve vekili bulunabilir. CMK m. 237/1 uyarınca mağdur, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ile malen sorumlu olanlar, ilk derece mahkemesindeki kovuşturmanın her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek davaya katılabilirler. m. 238 uyarınca bu, dilekçe verilerek ya da sözlü başvurunun duruşma tutanağına geçirilmesiyle olur.

İlk duruşmada sırayla ne yapılır?

Duruşmanın açılış sırası CMK m. 191'de yazılıdır ve bu sıra keyfî değildir. Adım adım şöyle işler:

Bu sıranın bir sonucu daha vardır. CMK m. 25/1 uyarınca, tarafsızlığını şüpheye düşürecek sebeplerden dolayı bir hâkimin reddi, ilk derece mahkemelerinde sanığın sorgusu başlayıncaya kadar istenebilir. Sonradan ortaya çıkan veya öğrenilen sebeplerle duruşma bitinceye kadar da ret istenebilir; ancak bilinen bir sebep için beklemek hakkı yitirmek anlamına gelir.

Sanığın her oturumda bizzat salonda olması her zaman şart değildir. CMK m. 196, belirli hâllerde görüntülü ve sesli iletişim tekniğiyle (SEGBİS) sorgu yapılmasına veya duruşmaya katılınmasına imkân tanır. Ayrıca hastalık, disiplin önlemi ya da başka zorunlu nedenlerle yargı çevresi dışındaki bir hastaneye veya tutukevine nakledilmiş sanığın, sorgusu yapılmış olmak koşuluyla, hazır bulundurulmasına gerek görülmeyen oturumlara getirilmemesine karar verilebilir.

Sonraki duruşmalarda deliller nasıl tartışılır?

Ağır ceza dosyaları tek celsede bitmez. Sonraki oturumlarda tanıklar dinlenir, bilirkişi raporları okunur, kamera görüntüleri izlenir, eksik belgeler için müzekkere yazılır. Duruşmalar arasında haftalar veya aylar olabilir.

Bu aşamada iki madde belirleyicidir. Birincisi CMK m. 217/1: hâkim kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir. Dosyanın arasında duran ama duruşmada okunmayan, tartışılmayan bir belge hükme esas alınamaz. İkincisi m. 217/2: suç, ancak hukuka uygun şekilde elde edilmiş delille ispat edilebilir. Delilin nasıl elde edildiği, içeriği kadar önemlidir.

Deliller ortaya konduktan sonra sıra tartışmaya gelir. CMK m. 216/1 söz sırasını da belirler: önce katılan veya vekili, sonra Cumhuriyet savcısı, sonra sanık ve müdafii veya kanunî temsilcisi konuşur. İkinci fıkra karşılıklı cevap hakkı tanır. Üçüncü fıkra ise tek cümleyle çok şey söyler: hükümden önce son söz, hazır bulunan sanığındır. Bu, atlanması bozma sebebi olan bir usul kuralıdır.

Salonda söylenenler kadar tutanağa geçenler de önemlidir. CMK m. 222 uyarınca duruşmanın nasıl yapıldığı ve usule uygun yürütülüp yürütülmediği ancak tutanakla ispat olunabilir; tutanağa karşı yalnızca sahtecilik iddiası ileri sürülebilir. Bu yüzden bir beyanın veya bir talebin tutanağa doğru geçmesini istemek, duruşmadaki en pratik savunma refleksidir.

Tutukluysam durumum her duruşmada görüşülür mü?

Evet ve bunun için ayrıca talepte bulunmanız gerekmez. CMK m. 108/3 açıktır: hâkim veya mahkeme, tutukevinde bulunan sanığın tutukluluk hâlinin devamının gerekip gerekmeyeceğine her oturumda veya koşullar gerektirdiğinde oturumlar arasında ya da en geç otuzar günlük süreler içinde kendiliğinden karar verir.

Ayrıca beklemek de zorunda değilsiniz. CMK m. 104/1 uyarınca şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında salıverilmesini isteyebilir; ikinci fıkra uyarınca bu kararlara itiraz edilebilir. Kovuşturma aşamasında muhatap, davaya bakan ağır ceza mahkemesidir.

Mahkeme karar verirken CMK m. 100'e bakar: kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut deliller ve bir tutuklama nedeni bulunmalıdır; ayrıca işin önemi ile beklenen ceza karşısında tedbir ölçülü olmalıdır. Tutuklama nedenleri kaçma şüphesi ile delilleri karartma veya tanık üzerinde baskı kurma şüphesidir. Yargılama ilerledikçe bu gerekçeler zayıflayabilir: tanıklar dinlenmiş, dijital materyal incelenmiş, arama tamamlanmışsa delil karartma gerekçesinin karşılığı fiilen kalmayabilir. İşte savunmanın her oturumda üzerinde durması gereken nokta budur.

Tutukluluğun devamı kararı verilirse bu karar kesin değildir. CMK m. 268/3-c uyarınca ağır ceza mahkemesinin ve başkanının kararlarına yapılan itirazları, o yerde birden çok daire varsa numara olarak kendisini izleyen daire inceler; son numaralı daire için birinci daire, tek daire varsa en yakın ağır ceza mahkemesi görevlidir. İtirazın nasıl kurulacağını tutuklama ve itiraz sayfamızda ayrıntılı anlattık.

Karar nasıl verilir ve sonrasında ne olur?

CMK m. 223/1 uyarınca duruşmanın sona erdiği açıklandıktan sonra hüküm verilir. Hüküm tek bir şey değildir; kanun beş ayrı sonucu hüküm sayar: beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbirine hükmedilmesi, davanın reddi ve düşmesi. Beraat kararının hangi hâllerde verileceği ise ikinci fıkrada tek tek sayılmıştır; örneğin fiilin kanunda suç olarak tanımlanmamış olması ya da suçun sanık tarafından işlenmediğinin sabit olması.

CMK m. 231/1 uyarınca duruşma sonunda hüküm fıkrası okunur ve gerekçesi ana çizgileriyle anlatılır; hazır bulunan sanığa başvurabileceği kanun yolu, mercii ve süresi bildirilir. Hüküm fıkrası herkes tarafından ayakta dinlenir.

Asıl belge ise gerekçeli karardır. CMK m. 230, gerekçede iddia ve savunmadaki görüşlerin, delillerin tartışılmasının ve değerlendirilmesinin, hükme esas alınan ve reddedilen delillerin gösterilmesini zorunlu kılar; dosyadaki hukuka aykırı yöntemlerle elde edilmiş deliller ayrıca ve açıkça belirtilmelidir.

Karardan sonra yol istinaftır. CMK m. 272/1 uyarınca ilk derece mahkemelerinin hükümlerine karşı istinaf yoluna başvurulabilir; ayrıca on beş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler bölge adliye mahkemesince kendiliğinden incelenir. m. 273/1 uyarınca istinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye dilekçe verilerek ya da zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır.

Sürecin iddianameden karara kadar olan tüm haritasını görmek isterseniz ağır ceza mahkemesi süreci sayfamıza göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular