İçerik Kaldırma ve Erişim Engelleme

İçeriğin çıkarılması ile erişimin engellenmesi aynı şey mi?

Hayır, ikisi farklı tedbirlerdir ve pratikte farklı sonuç verirler.

İçeriğin çıkarılması, yayının kaynağından silinmesidir. Paylaşım artık sunucuda durmaz. Bu, kalıcı çözümdür ancak içerik sağlayıcının ya da yer sağlayıcının işbirliğini gerektirir; yurt dışındaki bir platformda bu her zaman hızlı olmaz.

Erişimin engellenmesi, içerik yerinde dururken Türkiye'den ulaşılmasının kapatılmasıdır. Kural, engellemenin yalnızca ihlale konu yayın, kısım veya bölüm için, yani bağlantı adresi (URL) bazında uygulanmasıdır. Tüm siteye erişimin engellenmesi istisnadır ve ancak URL bazlı engellemenin teknik olarak sonuç vermediği hâllerde gündeme gelir. Talebinizi yazarken bu ayrımı bilmek işinize yarar: dilekçede "sitenin tamamı kapatılsın" demek çoğu zaman reddedilme sebebidir, doğru olan ihlale konu her bir bağlantıyı tek tek göstermektir.

Hangi yolla başvuracağımı nasıl bilirim?

Üç ayrı kanal vardır ve karıştırılmaları en sık yapılan hatadır.

• Özel hayatın gizliliği ihlal ediliyorsa: 5651 s. K. m. 9/A ile doğrudan BTK'ya başvurulur. En hızlı yol budur.
• İçerik kanunun 8. maddesindeki katalog suçlardan birini oluşturuyorsa: içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine soruşturma evresinde hâkim, kovuşturma evresinde mahkeme karar verir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı karar verebilir; bu karar yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur.
• Salt kişilik hakkı ihlali varsa: burada dikkatli olun. Bu durumu düzenleyen 9. madde, Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli, E. 2020/76, K. 2023/172 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Yıllardır anlatılan "kişilik haklarım zedelendi, sulh ceza hâkimliğinden erişim engelleme kararı alalım" yolu artık bu maddeye dayandırılamaz. İçeriğin niteliğine göre ceza soruşturması kapsamındaki tedbirler ya da hukuk yargılamasındaki ihtiyati tedbir yolları değerlendirilir.

İnternette dolaşan pek çok kaynak hâlâ eski düzeni anlatıyor. Okuduğunuz bilginin güncel olup olmadığını mutlaka teyit ettirin; yanlış maddeye dayanan bir dilekçe sadece reddedilmez, sizi süre bakımından da geç bırakır.

Özel hayat ihlalinde başvuru nasıl işler?

Bu, kanunun en hızlı işleyen mekanizmasıdır ve saat üzerinden yürür.

Sulh ceza hâkimliğine nasıl ve hangi hâkimliğe başvurulur?

Başvuru yazılı bir taleple yapılır. Dilekçede şunlar bulunmalıdır: ihlale konu her bir bağlantı adresi ayrı ayrı, içeriğin ne olduğu ve hangi hakkı nasıl ihlal ettiği, kimliğinizi gösteren bilgiler, varsa BTK'ya yapılan başvurunun tarih ve saati, ekte içeriğin çıktısı ve ekran görüntüleri.

Yetkili hâkimlik konusu ayrıca önemlidir. 5651 s. K. m. 8 uyarınca, birden fazla sulh ceza mahkemesi bulunan yerlerde bu kararlar Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından belirlenen sulh ceza hâkimlikleri tarafından verilir. İstanbul'da her iki yaka da bu kapsamdadır. Talebi genel nöbetçi hâkimliğe değil, bu iş için belirlenmiş hâkimliğe yöneltmek gerekir. Yanlış hâkimliğe verilen bir dilekçe evrak yollarında dolaşırken saatler kaybedilir ve 9/A'daki yirmi dört saatlik süre bu sırada dolabilir.

Karar çıktı, uygulanmazsa ne olur?

Karar, kural olarak gereği yapılmak üzere Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumuna gönderilir; Kurum kararı erişim sağlayıcılara bildirerek uygulatır. Sizin tarafınızda yapılacak iş, kararın gerçekten yerine getirilip getirilmediğini kontrol etmek ve uygulanmayan bağlantıları belgelemektir.

Pratikte en sık karşılaşılan sorun, aynı içeriğin başka bir adreste yeniden yayımlanmasıdır. Karar belirli bağlantı adreslerine ilişkin olduğu için, yeni adresler için yeni bir talep gerekir. Bu yüzden içeriğin nerelere yayıldığını düzenli aralıklarla taramak ve yeni bağlantıları toplu bir liste hâlinde sunmak zaman kazandırır.

Talebim reddedilirse itiraz edebilir miyim?

Evet. Hâkim kararlarına karşı itiraz yolu açıktır (CMK m. 267). İtiraz, kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mercie verilecek bir dilekçeyle yapılır (CMK m. 268/1). Kararına itiraz edilen hâkim itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; görmezse en çok üç gün içinde incelemeye yetkili mercie gönderir.

İncelemeyi yapacak merci de bellidir: o yerde birden fazla sulh ceza hâkimliği varsa, numara olarak kendisini izleyen hâkimlik inceler; son numaralı hâkimliğin kararı için bir numaralı hâkimlik yetkilidir (CMK m. 268/3-a). İstanbul gibi çok sayıda hâkimliğin bulunduğu yerlerde bu sıra doğrudan işler.

İtiraz dilekçesinde ret gerekçesini karşılamak esastır. Talep çoğu zaman içeriğin niteliği yanlış nitelendirildiği için değil, bağlantı adresleri eksik gösterildiği, ihlalin somutlaştırılmadığı veya yanlış hukuki dayanak seçildiği için reddedilir.

Unutulma hakkı devreye ne zaman girer?

Unutulma hakkı, hukuka aykırı bir yayının kaldırılmasından farklı bir taleptir. Burada içerik yayımlandığı anda hukuka uygun olabilir; sorun, aradan geçen zamana rağmen kişinin adıyla birlikte erişilebilir kalmasıdır. Tipik örnek, yıllar önce hakkında haber yapılmış ve sonradan beraat etmiş ya da dosyası takipsizlikle kapanmış bir kişinin adının hâlâ arama sonuçlarında o haberle çıkmasıdır.

Burada iki ayrı hedef vardır. Birincisi içeriğin kendisi, yani haberin bulunduğu site. İkincisi arama motoru sonucudur: haber yerinde kalsa bile, kişinin adı arandığında o sonucun listelenmemesi istenebilir. Arama motoru sonuçlarından çıkarma talepleri kişisel verilerin korunması mevzuatı çerçevesinde değerlendirilir; önce ilgili arama motoruna başvurulur, sonuç alınamazsa Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikâyette bulunulabilir.

Değerlendirmede tek bir kural yoktur; menfaat dengesi kurulur. Kişinin kamusal yaşamda oynadığı rol, içeriğin güncelliğini yitirip yitirmediği, doğruluğu, aradan geçen süre, ceza dosyasının nasıl sonuçlandığı ve kamunun bilgi edinme yararı birlikte tartılır. Bir siyasetçinin görevine ilişkin haber ile sıradan bir kişinin yıllar önce beraatle biten dosyasına ilişkin haber aynı sonucu vermez.

Unutulma hakkı bir ceza tedbiri değildir; bu nedenle sulh ceza hâkimliğinden "unutulma hakkı kararı" istenmez. Karıştırmamak gerekir.

Erişim engelleme ceza davasının yerine geçer mi?

Geçmez. İçeriğin kaldırılması yayılmayı durdurur, ancak fiili işleyen kişi hakkında bir yaptırım doğurmaz. Aynı fiil çoğu zaman ayrı bir suç oluşturur ve bunun için Cumhuriyet başsavcılığına şikâyette bulunmak gerekir.

Örneğin özel hayata ilişkin görüntü veya seslerin hukuka aykırı olarak ifşa edilmesi TCK m. 134/2 kapsamındadır ve iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörür; bu verilerin basın ve yayın yoluyla yayımlanması hâlinde de aynı cezaya hükmolunur. Özel hayatın gizliliğinin ihlali TCK m. 134/1 uyarınca bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasını gerektirir; gizlilik görüntü veya seslerin kayda alınması suretiyle ihlal edilmişse ceza bir kat artırılır.

Doğru yaklaşım iki yolu birlikte yürütmektir: bir yandan içeriğin yayılması durdurulur, diğer yandan ceza soruşturması başlatılır. Şikâyet dilekçesinin nasıl kurulacağı, hangi kurumdan hangi kaydın isteneceği ve dosyanın nasıl takip edileceği için müşteki ve mağdur vekilliği sayfasına, sosyal medya üzerinden işlenen fiillerin ceza hukuku karşılığı için sosyal medya suçları avukatı sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular