İstinafta Duruşma Açılır mı?

Dosya bölge adliye mahkemesine gidince ilk ne yapılıyor?

İki ayrı inceleme var. Birincisi ön inceleme, ikincisi esas inceleme.

Ön inceleme CMK m. 279'da düzenlenir ve tamamen dosya üzerindedir. Burada işin esasına, yani suçun sabit olup olmadığına hiç girilmez. Sadece şunlara bakılır: incelemeyi bu daire mi yapmalı, istinaf süresi geçmiş mi, verilen hüküm zaten istinaf yoluna açık mı, başvuran kişinin böyle bir başvuru hakkı var mı. Bu nedenlerden biri varsa başvuru esasa girilmeden reddedilir. Bu ret kararı esasa dair bir değerlendirme değildir ve kendisine karşı itiraz yolu açıktır.

Ön inceleme engelleri aşılırsa dosya esas incelemeye geçer. Asıl merak edilen aşama budur ve o aşama da kural olarak dosya üzerinden yürür. Çünkü kanun böyle kurgulamış. CMK m. 280/1 cümleye şöyle başlar: bölge adliye mahkemesi, dosyayı ve dosyayla birlikte sunulmuş olan delilleri inceledikten sonra karar verir. Duruşma açmak bu incelemeden önce gelen bir adım değil; incelemenin bir sonucudur.

Mahkeme dosyayı okur, gerekçeli kararı ve duruşma tutanaklarını istinaf dilekçesindeki iddialarla karşılaştırır. Eğer dosyadaki bilgiyle sağlıklı bir sonuca varılabiliyorsa, ayrıca duruşma açmaya gerek görmez. Duruşma günü verilmemesi bu yüzden çoğu zaman kötü bir işaret de, iyi bir işaret de değildir; sadece dosyanın kâğıt üzerinde çözülebilir görüldüğü anlamına gelir.

Duruşma açılmadan hangi kararlar verilebilir?

CMK m. 280/1 bölge adliye mahkemesinin dosya üzerinde verebileceği kararları sayar. Kabaca üç gruba ayrılır.

1. İstinaf başvurusunun esastan reddi

   Kararda usule veya esasa ilişkin bir hukuka aykırılık yoksa, delillerde ve işlemlerde eksiklik yoksa, ispat bakımından değerlendirme de yerindeyse başvuru esastan reddedilir. İlk derece hükmü ayakta kalır.

2. Hukuka aykırılık düzeltilerek esastan ret

   Hata var ama dosyayı geri göndermeyi gerektirmeyecek türden. Bölge adliye mahkemesi hatayı kendi kararında giderir ve başvuruyu bu şekilde reddeder. Uygulamada buna Yargıtay dilinden alışkanlıkla "düzelterek onama" denir.

3. Hükmün bozulması ve dosyanın geri gönderilmesi

   Aykırılık ağırsa ya da eksiklik istinafta giderilemeyecek nitelikteyse hüküm bozulur; dosya yeniden görülmek üzere ilk derece mahkemesine gönderilir.

Bu üç seçeneğin hiçbiri uygun görülmezse sıra dördüncü ihtimale, yani duruşmaya gelir.

Duruşma tam olarak hangi hâlde açılır?

Maddenin son bendi kısa ve nettir: diğer hâllerde, gerekli tedbirleri aldıktan sonra davanın yeniden görülmesine ve duruşma hazırlığı işlemlerine başlanmasına karar verilir.

Yani duruşma, elemenin sonunda kalan seçenektir. Dosyada esastan ret verilecek kadar sağlam bir tablo yoksa, ama bozmayı gerektiren bir usul ihlali de yoksa ve hata kâğıt üzerinde düzeltilebilecek cinsten değilse, dava bölge adliye mahkemesinde yeniden görülür.

Pratikte bu genellikle ispat tartışmasının çözülemediği dosyalarda olur. Tanık beyanları arasında çelişki vardır, dinlenmesi gereken bir tanık dinlenmemiştir, savunmanın istediği bir araştırma yapılmamıştır, kamera kaydı veya rapor eksik kalmıştır. Bunlar bozma sebebi sayılmayan ama dosyadan okunarak da giderilemeyen eksikliklerdir; giderilecek yer duruşmadır.

Esastan bozma ne demek, dosya nereye gider?

Bozma iki grup hâlde gündeme gelir. Birincisi, kararda CMK m. 289'da sayılan türden bir hukuka aykırılık bulunmasıdır; savunma hakkının sınırlandırılması gibi kanunun tek tek saydığı ağır usul ihlalleri buraya girer. İkincisi, soruşturma veya kovuşturma şartının gerçekleşmemiş olması, önödeme ya da uzlaştırma usulünün hiç uygulanmamış olması veya davanın ilk derece mahkemesinde görülen başka bir davayla birlikte yürütülmesinin zorunlu olmasıdır.

Bozmadan sonra dosya, hükmü veren ilk derece mahkemesine ya da bölge adliye mahkemesinin kendi yargı çevresinde uygun göreceği başka bir ilk derece mahkemesine gönderilir. Yargılama oradan devam eder.

Bozma kararı beraat anlamına gelmez. Sadece o hükmün bu hâliyle ayakta kalamayacağını söyler. Yeniden yapılan yargılamanın sonucu beraat da olabilir, yeniden mahkûmiyet de.

"Düzelterek onama" istinafta ne anlama geliyor?

Kanunun kullandığı ifade "hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddi"dir. Amaç, küçük bir hata yüzünden dosyayı yıllarca ileri geri dolaştırmamaktır.

CMK m. 280/1 bu yola hangi hâllerde gidilebileceğini sayar. Cumhuriyet savcısı istinaf başvurusunda cezanın kanunda yazılı en alt derecesinden uygulanmasını uygun görmüşse; başka bir araştırmaya ihtiyaç duyulmadan cezayı kaldıran, cezada indirim gerektiren kişisel sebepler veya kişisel cezasızlık sebepleri varsa; olayın daha fazla araştırılmasına gerek kalmadan davanın reddi gerekiyorsa ya da güvenlik tedbirlerine ilişkin hatalı bir karar düzeltilecekse bu yol kullanılabilir. Ayrıca kanunun temyiz aşaması için saydığı bazı düzeltme hâlleri de istinafta uygulanır.

Sonuç olarak dosya geri gitmez; karar bölge adliye mahkemesinde düzeltilmiş hâliyle sonuçlanır.

Duruşma açılırsa süreç nasıl işler?

Duruşma kararı verildiğinde dosya bir yargılama takvimine girer. Duruşma hazırlığı işlemleri yapılır, taraflara gün tebliğ edilir, sanık ve müdafi duruşmaya çağrılır. Gerekli görülen tanıklar dinlenebilir, eksik kalan araştırma tamamlanabilir. Burada ilk derece mahkemesindekine benzer bir yargılama yürür.

Duruşmanın sonunda iki ihtimal vardır: bölge adliye mahkemesi ya istinaf başvurusunu esastan reddeder ya da ilk derece mahkemesi hükmünü kaldırıp yeniden hüküm kurar. Yeni hüküm beraat da olabilir, mahkûmiyet de, cezada değişiklik de.

Bir ayrıntı çok dosyada işe yarar: verilen karar sanık lehineyse ve istinaf yoluna hiç başvurmamış diğer sanıklara da uygulanma imkânı varsa, o sanıklar da başvuruda bulunmuş gibi bu karardan yararlanır.

Duruşma açılmasını istemek için ne yapılabilir?

Duruşma açılıp açılmayacağı mahkemenin takdirindedir; bunu doğrudan talep edip garanti altına almanın bir yolu yok. Ama istinaf başvurusu dilekçesinin nasıl yazıldığı sonucu ciddi biçimde etkiler.

Dilekçede "kararı kabul etmiyorum, haksızım" demek mahkemeye hiçbir şey söylemez. Söyleyen şey somut eksikliktir. Hangi tanık dinlenmedi ve neyi anlatacaktı. Hangi kamera kaydı istenmedi. Hangi savunma gerekçeli kararda hiç karşılanmadı. Bilirkişi raporundaki hangi çelişki giderilmedi. Bu tür bir dilekçe, dosyanın kâğıt üzerinde çözülemeyeceğini gösterir; duruşma da tam olarak bu durumda açılır.

İstinaf kararından sonra temyiz yolu var mı?

Bazı dosyalarda var, bazılarında yok. CMK m. 286/1 uyarınca bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümleri temyiz edilebilir. Bozma kararı temyize kapalıdır; çünkü yargılama devam etmektedir.

Aynı maddenin ikinci fıkrası ise uzun bir istisna listesi getirir. Örneğin ilk derece mahkemesinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezalarına ya da miktarı ne olursa olsun adli para cezalarına karşı yapılan istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar temyiz edilemez; bu dosyalar istinafta kesinleşir. Üçüncü fıkrada tek tek sayılan suçlar bu yasağın dışındadır. Ayrıntılar için temyiz ve Yargıtay incelemesi yazısına ve temyiz hizmet sayfamıza bakabilirsiniz.