Takipsizlik (KYOK) Kararı ve İtiraz

Takipsizlik kararı ne demek, savcı bunu neye göre verir?

Bir suç ihbarı veya şikâyeti savcılığa ulaştığında savcı hemen araştırmaya başlar. CMK m. 160 bunu bir görev olarak yazar ve savcının yalnızca aleyhe değil, şüphelinin lehine olan delilleri de toplamakla yükümlü olduğunu söyler. Soruşturma bittiğinde savcının önünde iki yol vardır.

Birincisi iddianamedir. CMK m. 170/2'ye göre toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa savcı iddianame düzenler ve dosya mahkemeye gider. İkincisi takipsizliktir. CMK m. 172/1 iki hâli sayar:

• Yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi. Dosyada dava açmaya elverecek malzeme yoktur.
• Kovuşturma olanağının bulunmaması. Delil sorunu değil, hukuki bir engel vardır: örneğin şikâyete bağlı bir suçta süresinde şikâyet yoktur, zamanaşımı dolmuştur ya da fiil suç olarak tanımlanmamıştır.

Buradaki ölçüt beraat ölçütü değildir. Savcı "kişi suçsuzdur" demez; "elimdeki delil dava açmaya yetmiyor" der. Aradaki fark, itirazın nasıl yazılacağını da belirler. Sizin göstermeniz gereken şey masumiyetin aksi değil, yeterli şüphenin varlığıdır.

Aynı madde kararın kime bildirileceğini de söyler: suçtan zarar görene ve önceden ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliye. Kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilmek zorundadır. Elinizdeki kararın son sayfasında bu üç bilgi yoksa, bu tek başına dikkat edilmesi gereken bir eksikliktir.

İtiraz süresi kaç gün? "Onbeş gün" yazan yerlere dikkat

İnternette bu konuda çok sayıda metin "onbeş gün" der. Kanunun bugünkü metni ise CMK m. 173/1'de iki hafta ifadesini kullanır. İki hafta on dört gündür. Aradaki tek günlük fark, süresi geçmiş bir itirazın hiç incelenmemesi anlamına gelebilir.

Süre kaçırıldığında hâkimlik işin esasına girmez, itirazı süre yönünden reddeder. Bu durumda geriye tek ihtimal kalır: yeni delil. Onu aşağıda ayrıca anlatıyoruz.

İtirazı nereye yaparım? Hangi sulh ceza hâkimliği?

Merci konusunda sık hata yapılır. Kanun "kararı veren savcılığın bulunduğu adliyedeki hâkimlik" demez. CMK m. 173/1 şöyle kurar: itiraz, kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine yapılır.

Pratikte bunun anlamı şudur: kararı veren savcılığın bulunduğu adliyede ağır ceza mahkemesi varsa itiraz oradaki sulh ceza hâkimliğine gider. Yoksa, o savcılığın bağlı olduğu ağır ceza merkezindeki sulh ceza hâkimliği yetkilidir. İstanbul'da birden fazla ağır ceza merkezi bulunduğu için, hangi merkeze bağlı olduğunuzu kararın üstündeki savcılık adına bakarak belirlemek gerekir.

Dilekçe genellikle kararı veren savcılığa verilir ve oradan yetkili hâkimliğe gönderilir; avukatlar UYAP üzerinden de sunabilir. Yanlış mercie verilmiş olması tek başına itirazı yok saydırmaz, ancak evrakın dolaşımı zaman kaybettirir. Süre işlerken bu kayıp pahalıya mal olur.

İtiraz dilekçesinde ne yazmak gerekir?

Kanun bu konuda tek cümlelik ama çok belirleyici bir şey söyler. CMK m. 173/2: dilekçede kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir. Yani mesele üzüntünüzü anlatmak değil, hâkimliğe bakılmamış bir delil ya da atlanmış bir olgu göstermektir.

1. Önce dosyayı okuyun

   Kararın gerekçesi çoğu zaman tek başına yetmez. Savcının hangi delili topladığını, kimin ifadesini aldığını, hangi yazıya cevap gelmediğini görmek için soruşturma dosyasının incelenmesi gerekir. Müşteki veya vekili olarak dosya inceleme talebinde bulunabilirsiniz.

2. Kararın hangi ayağa dayandığını belirleyin

   Karar "delil yok" diyorsa itiraz delil eksikliğine odaklanır. "Kovuşturma olanağı yok" diyorsa tartışma hukukidir: şikâyet süresi, zamanaşımı, suçun oluşup oluşmadığı. İki farklı karara aynı dilekçe yazılmaz.

3. Toplanmamış delilleri tek tek gösterin

   Kamera kayıtları, HTS ve baz istasyonu kayıtları, banka hareketleri, tanık beyanları, mesaj ve yazışma dökümleri, bilirkişi incelemesi, hastane kayıtları. Her biri için "hangi kurumdan, hangi tarih aralığı için, neyi ispatlamak üzere" istenmesi gerektiğini yazın. Belirsiz talepler karşılık bulmaz.

4. Elinizdeki belgeyi dilekçeye ekleyin

   Sonradan bulduğunuz bir kayıt, fotoğraf ya da yazışma varsa dilekçe ekinde sunun. Anlatılan delil ile sunulan delil arasındaki fark, hâkimliğin dosyaya bakışını değiştirir.

5. Süreyi ve tebliğ tarihini dilekçenin başında yazın

   Tebliğ tarihini açıkça belirtmek, süre tartışmasını baştan kapatır. Mazbata veya elektronik tebligat çıktısını ekleyin.

Bu aşamada bir vekille çalışmak, dosya inceleme ve delil talebinin kanunun diline oturtulması bakımından fark yaratır. Müşteki tarafında avukatın hangi işleri yaptığını müşteki ve mağdur vekilliği sayfasında ayrıntılı anlattık.

Sulh ceza hâkimliği hangi kararları verebilir?

CMK m. 173/3 ve m. 173/4 üç ihtimal tanır:

• Soruşturmanın genişletilmesini isteyebilir. Hâkimlik karar vermek için eksiklik görürse, bu hususu açıkça belirtmek suretiyle o yer Cumhuriyet başsavcılığından talepte bulunur. Yani "şu delil toplansın" der. İyi yazılmış bir dilekçenin en sık ürünü budur.
• İtirazı reddedebilir. Kamu davasının açılması için yeterli neden bulunmazsa istem gerekçeli olarak reddedilir. Bu hâlde itiraz eden giderlere mahkûm edilir ve dosya savcıya gönderilir; savcı kararı itiraz edene ve şüpheliye bildirir.
• İtirazı kabul edebilir. Hâkimlik istemi yerinde bulursa, Cumhuriyet savcısı iddianame düzenleyerek mahkemeye verir. Burada dikkat: hâkimlik doğrudan dava açmaz, savcıya iddianame düzenletir.

İnceleme dosya üzerinden yürür. Duruşma açılmaz, taraflar dinlenmez. Söylemek istediğiniz her şeyin dilekçede yazılı olması bu yüzden önemlidir.

İtiraz kabul edilirse dosya kovuşturma evresine geçer. Şüpheli artık sanıktır ve mahkeme önünde ifade verecektir. Kollukta ve savcılıkta alınan ifade ile hâkim önündeki sorgu arasındaki farkı ifade ve sorgu sayfasında ayrıca ele aldık.

İtirazım reddedildi. Dosya tamamen kapandı mı?

Kapanır ama mutlak değildir. CMK m. 172/2 şu kilidi koyar: takipsizlik kararı verildikten sonra, kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak yeni delil elde edilmedikçe ve bu hususta sulh ceza hâkimliğince bir karar verilmedikçe, aynı fiilden dolayı kamu davası açılamaz. İtirazınız reddedildiğinde de aynı kural devreye girer (m. 173/6).

Buradaki iki şart birlikte aranır. Sadece yeni delil bulmanız yetmez; savcılığın kendiliğinden dava açması da mümkün değildir. Yeni delil savcılığa sunulur, ardından sulh ceza hâkimliğinden bu yönde karar alınması gerekir.

"Yeni delil" ifadesi de her şey demek değildir. Dosyada zaten bulunan bir belgeyi yeniden sunmak veya aynı olayı farklı kelimelerle anlatmak yeni delil sayılmaz. Aranan şey, daha önce dosyada olmayan ve tek başına yeterli şüpheyi doğurabilecek nitelikte bir malzemedir.

Bunun yanında CMK m. 172/3 özel bir yol tanır: takipsizlik kararının etkin soruşturma yapılmadan verildiği Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilirse ya da bu karar aleyhine yapılan başvuru dostane çözüm veya tek taraflı deklarasyon sonucunda düşmeyle sonuçlanırsa, kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde talep edilmesi hâlinde yeniden soruşturma açılır. Bu istisnai bir yoldur ve uzun bir süreci gerektirir.

Her takipsizlik kararına itiraz edilebilir mi?

Hayır. CMK m. 173/5 açık bir sınır koyar: Cumhuriyet savcısının kamu davasının açılmaması hususunda takdir yetkisini kullandığı hâllerde bu madde hükmü uygulanmaz. Yani itiraz yolu bu hâllerde işlemez.

Buna örnek olarak CMK m. 171/1 gösterilebilir: cezayı kaldıran şahsî sebep olarak etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasını gerektiren koşulların ya da şahsî cezasızlık sebebinin varlığı hâlinde savcı kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebilir. Kanunun "verir" değil "verebilir" demesi takdir yetkisine işaret eder.

Elinizdeki kararın hangi gruba girdiği, kararın gerekçesindeki madde numarasına bakılarak anlaşılır. Karar delil yetersizliğine dayanıyorsa itiraz yolu açıktır.

Şüpheli açısından takipsizlik ne anlama gelir?

Hakkında takipsizlik kararı verilen kişi için bu, soruşturmanın dava açılmadan sonuçlanmasıdır. Ancak karar, itiraz süresi dolmadan ve itiraz varsa sonuçlanmadan kesinleşmez. Bu nedenle karar elinize geçtiğinde rahatlamak doğal olsa da, itiraz ihtimalini dikkate almak gerekir.

Şüpheliye bildirim yapılması, CMK m. 172/1 uyarınca yalnızca önceden ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş olması hâlinde zorunludur. Hiç ifadeye çağrılmamış bir kişiye karar tebliğ edilmeyebilir. Böyle bir durumda dosyanın akıbetini adliyeden veya UYAP üzerinden takip etmek gerekir.

Sık sorulan sorular