Uyuşturucu Ticareti Cezası ve Nitelikli Hâller

TCK 188 hangi davranışları ticaret sayıyor?

Madde iki ana kümeye ayrılır. Birinci küme m. 188/1'dedir: uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç etmek. Bunlar sınır ötesi ya da üretim boyutu olan fiillerdir ve kanun bunlara en ağır aralığı ayırmıştır.

İkinci küme m. 188/3'tedir ve pratikte dosyaların çoğu buraya girer. Kanun burada dokuz ayrı fiil sayar: satmak, satışa arz etmek, başkalarına vermek, sevk etmek, nakletmek, depolamak, satın almak, kabul etmek ve bulundurmak. Dikkat edilmesi gereken nokta şudur: bunların hepsi ülke içinde işlenen fiillerdir ve satış yapılmış olması şart değildir. Nakletmek de tek başına bu fıkraya girer, depolamak da.

Buradaki asıl kırılma noktası son üç fiildedir. Satın almak, kabul etmek ve bulundurmak, aynı sözcüklerle TCK m. 191/1'de de geçer. Aradaki fark fiilin kendisinde değil, amacındadır: madde kullanmak için mi bulunduruluyor, yoksa başkasına aktarılmak için mi? Bu ayrım dosyanın kaderini belirler ve ayrı bir yazıda tek tek ele alınmıştır: kullanmak için bulundurma ile ticaret arasındaki ayrım.

Maddenin iki fıkrası daha vardır ve gözden kaçar. m. 188/6, üretimi resmî makamların iznine veya satışı reçeteye bağlı olup uyuşturucu ya da uyarıcı etki doğuran maddeler için de aynı hükümlerin uygulanacağını söyler; ancak bu hâlde verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir. m. 188/7 ise uyuşturucu etkisi olmayan ama üretiminde kullanılan ara maddeleri düzenler: bunları ithal, imal, satan, satın alan, sevk eden, nakleden, depolayan veya ihraç eden kişi sekiz yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

Ceza aralıkları tam olarak ne?

"On yıldan az olmamak üzere" ifadesi yalnızca alt sınırı verir; üst sınır maddede yazmaz. Bunu genel hüküm doldurur: TCK m. 49/1'e göre süreli hapis cezası, kanunda aksi belirtilmeyen hâllerde bir aydan az, yirmi yıldan fazla olamaz. Yani m. 188/3'ün temel aralığı, artırımlar bir yana bırakıldığında 10 ile 20 yıl arasındadır.

Adlî para cezası nasıl hesaplanıyor?

Kanun para cezasını doğrudan liradan değil, gün üzerinden yazar. TCK m. 52/1 uyarınca adlî para cezası, belirlenen tam gün sayısının bir gün karşılığı takdir edilen miktarla çarpılmasıyla hesaplanır. m. 52/2, bir gün karşılığının kanunun bugünkü metnine göre en az yüz, en fazla beş yüz Türk Lirası olduğunu ve kişinin ekonomik ve şahsi hâlleri gözetilerek takdir edileceğini söyler. Kararda gün sayısı ile bir günlük miktar ayrı ayrı gösterilir.

Pratik sonuç: aynı gün sayısı, iki farklı sanık için farklı bir toplam çıkarabilir. m. 52/4, hâkimin ödeme için hükmün kesinleşmesinden itibaren bir yılı aşmamak üzere mehil verebileceğini ya da taksitlendirebileceğini düzenler; taksit süresi iki yılı geçemez ve taksit sayısı dörtten az olamaz. Taksitlerden biri zamanında ödenmezse kalanın tamamı tahsil edilir ve ödenmeyen adlî para cezası hapse çevrilir.

Cezayı artıran hâller neler?

Artırım sebepleri dosyada en çok tartışılan kısımdır, çünkü tek bir kelime cezayı ikiye katlayabilir.

Hangi mahkeme bakar?

Ağır ceza mahkemesi. Dayanak, 5235 sayılı Kanun'un 12. maddesidir: ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren suçlarla ilgili dava ve işlere ağır ceza mahkemeleri bakar. m. 188/3'ün üst sınırı on yılın üzerinde olduğu için dosya ağır cezaya gider. Buna karşılık kullanma suçu (TCK m. 191) iki yıldan beş yıla kadar hapis gerektirdiğinden, 5235 sayılı Kanun'un 11. maddesi uyarınca asliye ceza mahkemesinin görev alanındadır.

Bu, teknik bir ayrıntı değil. Nitelendirmenin ticaretten kullanmaya dönmesi, dosyanın mahkemesini de değiştirir.

Tutuklama neden bu kadar sık çıkıyor?

Çünkü CMK m. 100/3-a'daki katalog suçlar listesinde uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188) sayılmıştır. Kanun, bu suçların işlendiği hususunda somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebepleri varsa tutuklama nedeni var sayılabilir der.

Dosyadaki telefon kayıtları nereden geliyor?

Uyuşturucu ticareti dosyalarının önemli bir kısmı iletişim kayıtları üzerine kuruludur. Bunun kanuni zemini CMK m. 135'tir ve maddenin sekizinci fıkrasındaki katalogda uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188) açıkça sayılmıştır. Yani bu suç bakımından dinleme, kayda alma ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi mümkündür.

Ama sınırsız değildir. m. 135/1 iki şartı birlikte arar: suç işlendiğine ilişkin somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka suretle delil elde edilmesi imkânının bulunmaması. m. 135/4'e göre tedbir kararı en çok iki ay için verilir ve bir ay daha uzatılabilir; örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda hâkim, her defasında bir ayı ve toplamda üç ayı geçmemek üzere ek uzatmaya karar verebilir. m. 135/3 ise şüphelinin tanıklıktan çekinebilecek kişilerle iletişiminin kayda alınamayacağını, alınmışsa derhâl yok edileceğini söyler. Savunmanın ilk baktığı yer, kararların bu sınırlar içinde kalıp kalmadığıdır.

Etkin pişmanlık ve savunmada bakılan başlıklar

TCK m. 192 ticaret suçları için de bir yol açar. Resmî makamlar haber almadan önce diğer suç ortaklarını ve maddenin saklandığı ya da imal edildiği yerleri bildiren ve bu bilgi yakalamayı veya maddenin ele geçirilmesini sağlayan kişi hakkında cezaya hükmolunmaz (m. 192/1). Suç haber alındıktan sonra gönüllü yardım hâlinde ise ceza, yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadar indirilir (m. 192/3). Şartların tamamı ve riskleri için etkin pişmanlık yazısına bakın.

Bunun dışında savunmada düzenli olarak şu başlıklar açılır: ele geçen maddenin kimyasal raporda hangi grupta tanımlandığı ve 188/4-a artırımına girip girmediği; arama ve el koyma işleminin kararı, kapsamı ve tutanağı; maddenin ele geçtiği yerle şüpheli arasındaki bağın nasıl kurulduğu; iletişim kayıtlarının içeriğinin gerçekten ticarete mi yoksa kişisel kullanıma mı işaret ettiği; ve fiilin 188/3 yerine 191/1 kapsamında kalıp kalmadığı.

Sık sorulan sorular