Hırsızlık Suçu ve Savunma

Suçun tanımı ve kanuni dayanağı

TCK m. 141 hırsızlığı şöyle tanımlar: zilyedinin rızası olmadan, başkasına ait taşınır bir malı, kendisine veya başkasına yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden almak. Ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir; maddenin ikinci fıkrası 2012'de yürürlükten kaldırılmıştır. Tanımdaki her kelimenin dosyada bir karşılığı vardır.

Zilyet, malik değildir

Zilyet, malı fiilen elinde bulunduran kişidir. Malın faturada kimin üzerine kayıtlı olduğu ikinci plandadır: kiraladığınız bir aletin sizden alınması da hırsızlıktır.

«Bulunduğu yerden almak» — suç ne zaman tamamlanır

Bu ifade, tamamlanmış hırsızlık ile teşebbüs arasındaki sınırı çizer. Fail malı gerçekten hâkimiyet alanına geçirdiyse suç tamamlanmıştır; eşyayı eline alıp kasadan çıkmadan yakalandıysa teşebbüs tartışılır. Teşebbüste TCK m. 35 uyarınca cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir. Bu, kimi dosyada yıllara karşılık gelen bir farktır ve olayın saniyelerine bakmayı gerektirir.

Yarar sağlama maksadı

Failin kendisine ya da başkasına yarar sağlama amacıyla hareket etmiş olması aranır. Bir eşyayı sırf zarar vermek için alıp kırmak hırsızlık değil, mala zarar vermedir.

Ceza ve nitelikli hâller

Aşağıdaki aralıklar kanundaki soyut cezalardır. Somut cezayı; nitelikli hâllerin sayısı, artırım ve indirim sebepleri ve varsa etkin pişmanlık birlikte belirler.

Üç yıldan yedi yıla kadar — m. 142/1

• Kime ait olursa olsun kamu kurum ve kuruluşlarında veya ibadete ayrılmış yerlerde bulunan ya da kamu yararına veya hizmetine tahsis edilen eşya hakkında,
• Halkın yararlanmasına sunulmuş ulaşım aracı içinde veya bunların belli varış ya da kalkış yerlerinde bulunan eşya hakkında,
• Bir afet veya genel felaketin zararlarını önlemek için hazırlanan eşya hakkında,
• Âdet, tahsis veya kullanımları gereği açıkta bırakılmış eşya hakkında.

Beş yıldan on yıla kadar — m. 142/2

• Kişinin malını koruyamayacak durumda olmasından veya ölmesinden yararlanarak,
• Elde veya üstte taşınan eşyayı çekip almak suretiyle ya da özel beceriyle,
• Doğal afetin veya sosyal olayların meydana getirdiği korku ya da kargaşadan yararlanarak,
• Haksız yere elde bulundurulan veya taklit anahtarla ya da diğer bir aletle kilit açmak veya kilitlenmesini engellemek suretiyle,
• Bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle,
• Tanınmamak için tedbir alarak veya yetkisi olmadığı hâlde resmî sıfat takınarak,
• Büyük veya küçükbaş hayvan hakkında,
• Herkesin girebileceği bir yerde bırakılmakla birlikte kilitlenmek suretiyle ya da bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış olan eşya hakkında.

Kanun ayrıca, elde veya üstte taşınan eşyayı çekip alma hâli beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak durumdaki bir kişiye karşı işlenirse cezanın üçte biri oranına kadar artırılacağını söyler.

Artırım sebepleri

• Gece vakti (m. 143): ceza yarı oranında artırılır. Gece vakti TCK m. 6/1-e'de tanımlanmıştır — güneşin batmasından bir saat sonra başlar, doğmasından bir saat önce biter. Takvim saatiyle değil, o günkü güneş saatiyle hesaplanır.
• Sıvı veya gaz hâlindeki enerji ve bunların nakil, işleme ya da depolama tesisleri (m. 142/3): beş yıldan oniki yıla kadar hapis. Fiil bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenirse ceza yarı oranında artırılır ve adlî para cezası eklenir.
• Kamu hizmetinin aksaması (m. 142/5): haberleşme, enerji ya da demiryolu veya havayolu ulaşımı geçici de olsa aksarsa ceza yarısından iki katına kadar artırılır.

Cezayı düşüren veya kaldıran hâller

• m. 144 — Paydaş ya da elbirliğiyle malik olunan mal üzerinde veya bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenirse ceza, şikâyet üzerine, iki aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezasıdır.
• m. 145 — Malın değerinin azlığı nedeniyle cezada indirim yapılabilir; suçun işleniş şekli de dikkate alınarak ceza vermekten büsbütün vazgeçilebilir.
• m. 146 — Kullanma hırsızlığı: mal geçici olarak kullanılıp iade edilmek üzere alınmışsa ceza, şikâyet üzerine, yarı oranına kadar indirilir. Mal suç işlemek için kullanılmışsa uygulanmaz.
• m. 147 — Fiil ağır ve acil bir ihtiyacı karşılamak için işlenmişse indirim yapılabilir ya da ceza verilmeyebilir.
• m. 167 — Ayrılık kararı verilmemiş eş, üstsoy, altsoy, evlat edinen veya evlatlık ve aynı konutta yaşayan kardeş zararına işlenirse ceza verilmez; belirli diğer hısımlarda ceza şikâyet üzerine yarı oranında indirilir.

Etkin pişmanlık: mesele zamanlamadır

TCK m. 168 hırsızlıkta en çok işe yarayan hükümlerden biridir. Zarar kovuşturma başlamadan önce aynen iade veya tazmin suretiyle tamamen giderilirse cezanın üçte ikisine kadarı; kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmeden önce giderilirse yarısına kadarı indirilir. Zarar kısmen giderilmişse ayrıca mağdurun rızası aranır. Eşik, iddianamenin kabul edildiği andır — yani karar hızlı alınmalıdır. Ödemenin kime ve hangi belgeyle yapıldığı da önemlidir; makbuzu bulunmayan elden ödeme dosyada çoğu zaman ispat edilemez.

Buna karşılık m. 142/4, hırsızlık amacıyla konut dokunulmazlığının ihlâli veya mala zarar verme işlenmişse bu suçlar için şikâyet aranmayacağını söyler.

Uygulamada en sık karşılaşılan durumlar