Taksirle Öldürme ve Yaralama

TCK m. 22/3 bilinçli taksiri tanımlar: kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın neticenin gerçekleşmesi. Bu hâlde taksirli suçun cezası üçte birden yarısına kadar artırılır. Ayrım tek cümleyle anlaşılır görünür ama uygulamada dosyaların en çok tartışılan noktasıdır.

Sık rastlanan bir yanılgı şudur: alkollü araç kullanmak, kırmızı ışıkta geçmek ya da hız sınırını aşmak otomatik olarak bilinçli taksir sayılmaz. Bunlar kural ihlalidir ve kusuru ağırlaştırır; ancak bilinçli taksir için failin somut olayda neticeyi öngördüğünün ortaya konması gerekir. Bu ayrımın iki pratik sonucu vardır: ceza üçte birden yarısına kadar artar ve taksirle yaralamada şikâyet şartı ortadan kalkar. Bu nedenle savcılığın bilinçli taksir nitelendirmesi, savunmanın ilk denetlemesi gereken başlıklardan biridir.

Kusur ise cezanın miktarını doğrudan belirler. TCK m. 22/4, taksirli suçtan verilecek cezanın failin kusuruna göre belirleneceğini söyler. TCK m. 22/5 ise birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda herkesin kendi kusurundan sorumlu olacağını ve her failin cezasının ayrı ayrı belirleneceğini düzenler. İş kazalarında sorumluluğun işveren, işveren vekili, saha sorumlusu ve iş güvenliği uzmanı arasında paylaştırılmasının hukuki dayanağı budur.

Kanunda ayrıca kolay fark edilmeyen bir hüküm vardır. TCK m. 22/6 uyarınca, taksirli hareketin sonucu münhasıran failin kişisel ve ailevi durumu bakımından artık bir cezaya hükmedilmesini gereksiz kılacak derecede mağdur olmasına yol açmışsa ceza verilmez; bilinçli taksir hâlinde verilecek ceza yarıdan altıda bire kadar indirilebilir. Kendi yakınının ölümüne veya yaralanmasına yol açan sürücülerin dosyalarında bu hükmün tartışılması gerekir.

Görevli mahkeme cezanın üst sınırına göre belirlenir. Taksirle öldürmenin temel hâli (TCK m. 85/1) ve taksirle yaralamanın tüm hâlleri asliye ceza mahkemesinde görülür. Buna karşılık birden fazla ölümün ya da ölümle birlikte yaralanmanın gerçekleştiği hâller (TCK m. 85/2) on beş yıla kadar hapis gerektirdiğinden, 5235 sayılı Kanun m. 12 uyarınca ağır ceza mahkemesinin görevine girer. Servis aracı, otobüs veya zincirleme kaza dosyalarının Çağlayan ya da Kartal'daki ağır ceza mahkemelerinde görülmesinin nedeni budur.

Yetki CMK m. 12 uyarınca suçun işlendiği yere göre belirlenir. Trafik kazalarında bu, kazanın gerçekleştiği noktadır — sürücünün ikametgâhı, aracın plakasının kayıtlı olduğu il ya da mağdurun tedavi gördüğü hastane değil. İstanbul'da bu ayrım pratik bir sonuç doğurur: D-100 ve TEM gibi uzun güzergâhlar birçok ilçeden geçer ve kaza noktasının hangi ilçe sınırında kaldığı yetkili adliyeyi değiştirir. Aynı otoyol üzerinde birkaç kilometre arayla gerçekleşen iki kaza, farklı adliyelerde soruşturulabilir. Bu nedenle kaza tespit tutanağındaki yer bilgisinin doğruluğu önemlidir.

Anadolu yakasında gerçekleşen kazalar Kartal'daki İstanbul Anadolu Adliyesi'nde soruşturulur ve kovuşturulur. Avrupa yakasında ise kaza noktasının bulunduğu ilçeye göre İstanbul Adliyesi (Çağlayan), Bakırköy Adliyesi, Büyükçekmece Adliyesi, Gaziosmanpaşa Adliyesi veya Silivri Adliyesi yetkili olur. Aynı kural iş kazalarında da geçerlidir: belirleyici olan şirketin merkezinin bulunduğu yer değil, kazanın gerçekleştiği iş yerinin ya da şantiyenin bulunduğu ilçedir. Merkezi Şişli'de olan bir firmanın Tuzla'daki şantiyesinde yaşanan kaza, İstanbul Anadolu Adliyesi'nde soruşturulur.

İş kazası dosyalarında paralel yürüyen süreçler de vardır. Ceza soruşturmasının yanında SGK incelemesi ve iş müfettişi raporu süreci işler; işçinin veya yakınlarının tazminat talepleri ise iş mahkemesinde görülür. İstanbul'da iş mahkemeleri Çağlayan, Bakırköy ve İstanbul Anadolu adliyelerinde bulunur. Ceza dosyasında belirlenen kusur oranı bu davada büyük ağırlık taşıdığı için, iki sürecin birlikte yürütülmesi gerekir. Trafik kazalarından doğan tazminat talepleri de ayrı bir hukuk davasının konusudur; hangi mahkemenin görevli olduğu davalının sürücü, işleten ya da sigorta şirketi olmasına göre değişir.