6284 Tedbir Kararı ve Uzaklaştırma

6284 tedbiri bir ceza mı?

Hayır. 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında verilen karar, bir ceza mahkemesinin mahkûmiyet hükmü değildir. Adli sicile mahkûmiyet olarak işlenmez. Amacı geçmişteki bir fiili cezalandırmak değil, ileride yaşanması muhtemel bir şiddeti önlemektir.

Bununla birlikte sonuçları hafif değildir: karar kişiyi kendi evinden çıkarabilir, belirli kişilere ve yerlere yaklaşmasını yasaklayabilir, silahını teslim etmesini isteyebilir. Aykırı davranmanın karşılığı ise zorlama hapsidir.

Bir noktayı baştan ayırmak gerekir: 6284 tedbiri ile ceza soruşturması iki ayrı yoldur ve çoğu dosyada aynı anda yürür. Bu iki cephenin nasıl birlikte ele alındığını aile içi şiddet ve 6284 sayfasında anlattık.

Kanun yalnızca eşleri kapsamaz. Şiddete uğrayan veya uğrama tehlikesi bulunan kadınları, çocukları, aile bireylerini ve tek taraflı ısrarlı takip mağdurlarını korur. Şiddet tanımı da fiziksel davranışla sınırlı değildir; psikolojik, sözlü ve ekonomik nitelikteki davranışlar da kapsam içindedir.

Kararı kim verir: hâkim mi, kaymakam mı, karakol mu?

Üç ayrı merci vardır ve her birinin yetkisi farklıdır. Kanundaki "hâkim" ifadesi aile mahkemesi hâkimini anlatır 6284 m. 2.

• Aile mahkemesi hâkimi. Hem koruyucu tedbirlere m. 4 hem de halk arasında "uzaklaştırma" denilen önleyici tedbirlere m. 5 karar verir. Mesai dışında nöbetçi aile mahkemesi görevlidir.
• Mülkî amir (vali veya kaymakam). Korunan kişiye yönelik koruyucu tedbirlere karar verir m. 3: barınma yeri sağlanması, geçici maddi yardım, rehberlik ve danışmanlık, hayatî tehlike varsa geçici koruma altına alınma ve koşulları varsa kreş imkânı.
• Kolluk amiri. Yalnızca gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ve sınırlı tedbirler bakımından karar verebilir. Bu kararlar geçicidir ve onaya tabidir.

Başvuru nasıl yapılır?

Kanun, korumanın gecikmemesi için başvuruyu bilerek kolaylaştırmıştır.

1. En hızlı ulaşabileceğiniz mercie gidin

   Tedbir kararı, en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülkî amirden ya da kolluk biriminden talep edilebilir m. 8/1. İkametgâh adresinize bağlı değilsiniz; o an bulunduğunuz ilçedeki karakol ya da nöbetçi aile mahkemesi ilk temas noktası olabilir.

2. Talebi kimin yapabileceğini bilin

   Tedbir kararı; ilgilinin kendi talebi, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ya da kolluk görevlilerinin veya Cumhuriyet savcısının başvurusu üzerine verilir m. 8/1. Yani korunacak kişinin bizzat dilekçe yazması şart değildir.

3. Talebi somutlaştırın

   Olayın tarihi, yeri ve tekrarlanıp tekrarlanmadığı yazılır. Bunun kadar önemlisi, hangi tedbirin istendiğidir: konuttan uzaklaştırma mı, yaklaşmama mı, iletişim yasağı mı, silah teslimi mi? İstek ne kadar somutsa karar da o kadar uygulanabilir olur.

4. Belge yoksa da başvurun

   Koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz; önleyici tedbir kararı da geciktirilmeksizin verilir m. 8/3. Yine de elinizde mesaj kaydı, adli rapor veya tanık bilgisi varsa bunlar tedbirin kapsamını ve süresini etkiler.

5. Karar tebliğ edilir ve uygulanmaya başlar

   Karar korunan kişiye ve şiddet uygulayana tefhim veya tebliğ edilir m. 8/4; bu işlemde aykırılık hâlinde zorlama hapsinin uygulanacağı ihtarı yapılır m. 8/5. Kararı kolluk uygular.

Hangi tedbirlere karar verilebilir?

Kanun tedbirleri ikiye ayırır. Koruyucu tedbirler korunan kişiye destek sağlar. Önleyici tedbirler ise şiddet uygulayana yönelik yasaklardır; halkın "uzaklaştırma" dediği şey büyük ölçüde budur.

Hâkimin verebileceği önleyici tedbirler m. 5'te sayılmıştır. Uygulamada en sık görülenler:

• Şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunmama.
• Müşterek konuttan veya bulunduğu yerden derhâl uzaklaştırılma ve konutun korunan kişiye tahsisi.
• Korunan kişiye, bu kişinin bulunduğu konuta, okula ve iş yerine yaklaşmama.
• Gerekli görülürse korunan kişinin yakınlarına, tanıklarına ve çocuklarına yaklaşmama.
• Korunan kişinin şahsi eşyalarına ve ev eşyalarına zarar vermeme.
• İletişim araçlarıyla veya sair surette rahatsız etmeme.
• Bulundurulması veya taşınmasına kanunen izin verilen silahların kolluğa teslimi; silah taşıması zorunlu bir kamu görevi yürütülüyorsa zimmetteki silahın kuruma teslimi.
• Korunan kişilerin bulunduğu yerlerde alkol ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmama; bağımlılık varsa muayene ve tedavinin sağlanması.

Hâkim bunlarla yetinmek zorunda değildir. Çocukla daha önce kurulmuş kişisel ilişkiyi refakatçi eşliğine bağlayabilir, sınırlayabilir ya da tümüyle kaldırabilir. Şiddet uygulayan aynı zamanda ailenin geçimini sağlıyorsa, nafakaya hükmedilmemiş olması kaydıyla talep edilmese dahi tedbir nafakasına hükmedebilir m. 5/4.

Hâkimin koruyucu tedbirleri ise ayrı bir maddededir m. 4: iş yerinin değiştirilmesi, kişi evliyse ayrı yerleşim yeri belirlenmesi, koşulları varsa tapuya aile konutu şerhi konulması ve sıkı koşullara bağlı olarak kimlik bilgilerinin değiştirilmesi.

Kararın uygulanmasında hâkim kararıyla teknik araç ve yöntemler de kullanılabilir; ancak bu yolla kişilerin ses ve görüntüleri dinlenemez, izlenemez ve kayda alınamaz m. 12.

Tedbir ne kadar sürer, uzatılır mı?

Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir m. 8/2. Buradaki ifade "en çok"tur; hâkim daha kısa bir süre de belirleyebilir. Süre kararın içinde yazılıdır.

Süre dolduğunda tedbir kendiliğinden sona erer. Ancak şiddetin veya şiddet uygulanma tehlikesinin devam edeceğinin anlaşıldığı hâllerde hâkim; resen, korunan kişinin ya da Bakanlık veya kolluk görevlilerinin talebi üzerine tedbirlerin süresini veya şeklini değiştirebilir, tedbirleri kaldırabilir ya da aynen devamına karar verebilir.

Bu hüküm iki yönlü çalışır: korunan kişi uzatma isteyebilir, hakkında tedbir bulunan kişi de tedbirin şeklinin değiştirilmesini ya da kaldırılmasını talep edebilir. İkincisi uygulamada yeterince kullanılmaz.

Somut bir örnek: aynı apartmanda oturuyorsanız ya da ortak çocuğu okula siz götürüyorsanız, standart bir "yaklaşmama" tedbiri fiilen ihlale davetiye çıkarabilir. Doğru adım, ihlal doğmadan önce tedbirin şeklinin değiştirilmesini talep etmektir.

Karara itiraz: iki hafta ve iki mahkeme

6284 kapsamında verilen kararlara karşı, tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilebilir m. 9. Süre kararın öğrenildiği tarihten değil, tefhim veya tebliğ tarihinden başlar.

İtiraz üzerine dosya, kararı veren mahkemede kalmaz. O yerde aile mahkemesinin birden fazla dairesi varsa numara olarak kendisini izleyen daireye, son numaralı daire için birinci daireye gönderilir; tek daire varsa dosya asliye hukuk mahkemesine gider. İncelemeyi başka bir hâkim yapar.

İtiraz mercii kararını bir hafta içinde verir. İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir. Yani bu aşamadan sonra aynı karara karşı yeni bir kanun yolu yoktur.

İtiraz dilekçesinde "yapmadım" demek çoğu zaman yetmez. Tartışılan noktalar genellikle şunlardır: tedbirin dayanağının dosyada karşılığı var mı, kapsamı fiilen uygulanabilir mi, süre ve içerik olayla ölçülü mü.

İtiraz süresini kaçırmak her yolu kapatmaz. İtiraz hakkı düşer, ancak m. 8/2 kapsamındaki değiştirme veya kaldırma talebi ayrı bir yoldur ve sonradan da kullanılabilir.

Tedbire aykırı davranırsanız ne olur?

Tedbir kararının gereklerine aykırı hareket eden kişi, fiili ayrıca bir suç oluştursa bile, ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre hâkim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama hapsine tabi tutulur m. 13. Aykırılığın her tekrarında süre on beş günden otuz güne kadardır; toplam süre altı ayı geçemez. Bu kararlar Cumhuriyet başsavcılığınca yerine getirilir.

Aykırılık için fiziksel temas gerekmez. Yaklaşmama veya iletişim yasağı varken tek bir mesaj, tek bir arama, hatta üçüncü kişi üzerinden iletilen bir söz de aykırılık sayılabilir. Zorlama hapsinin nasıl işlediğini ve hangi savunmaların gündeme geldiğini tedbire aykırılık ve zorlama hapsi yazısında ele aldık.

Sık sorulan sorular