Avukat Dosyayı Nasıl İnceler?

Dosyayı kim inceleyebilir?

Ceza dosyasını inceleme yetkisi kişiye değil, sıfata bağlıdır. Kanun bu yetkiyi doğrudan müdafie tanır.

CMK m. 153/1 tek cümledir ve tereddüde yer bırakmaz: müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir. Aynı maddenin beşinci fıkrası ise bu haklardan suçtan zarar görenin vekilinin de yararlanacağını söyler. Yani şüpheli tarafında olduğunuz gibi müşteki tarafında da olsanız, dosyaya vekiliniz aracılığıyla ulaşırsınız.

Şüpheli veya sanığın bizzat kendisinin dosyayı okuma yetkisi maddede düzenlenmemiştir. Soruşturma evresi kural olarak gizlidir; kanun bu gizliliği savunma hakkıyla dengelerken dosyayı vatandaşın önüne değil, avukatın önüne açar. Bu nedenle "ben kendim gidip bakayım" yaklaşımı çoğu zaman kapalı bir kapıyla sonuçlanır. Vatandaşın kendi ekranından ne görüp ne göremeyeceğini UYAP ve e-Devlet üzerinden dosya sorgulama yazısında ayrıca anlattık.

Avukat dosyaya nasıl kaydolur?

İnceleme yetkisi kendiliğinden doğmaz. Avukatın dosyada müdafi ya da vekil olarak görünmesi gerekir. Bunun iki yolu vardır.

Birincisi vekâletnamedir. Noterde düzenlenen ve ceza dosyaları için uygun ibareleri taşıyan bir vekâletname, avukatı dosyanın tarafı hâline getirir. Nasıl düzenlendiğini ve nelere dikkat edilmesi gerektiğini vekâletname nasıl verilir yazısında adım adım açıkladık.

İkincisi baro görevlendirmesidir. Kanunun zorunlu müdafiliği öngördüğü hâllerde ya da kişinin müdafi talep etmesi üzerine baro tarafından bir avukat görevlendirilir. Bu görevlendirme de avukatı dosyaya bağlar ve aynı inceleme yetkisini doğurur.

İnceleme nerede yapılır: UYAP mı, adliye mi?

Uygulamada iki yol yan yana yürür.

Elektronik inceleme. Avukatlar, UYAP üzerinden kendilerine açılan avukat portalı aracılığıyla kayıtlı oldukları dosyaları görüntüleyebilir. Bu yol hızlıdır; dosya İstanbul'un başka bir adliyesinde ya da başka bir ildeyken bile belgelere bakılabilir. Gece yarısı gelen bir tutuklama haberinden sonra ilk bakılan yer çoğu zaman burasıdır.

Fiziki inceleme. Dosyanın kalemde olduğu, elektronik ortama henüz eksiksiz aktarılmadığı ya da erişimin kapalı olduğu hâllerde inceleme adliyede yapılır. Avukat kalemde dosyayı elden inceler, gerekli belgelerin örneğini alır.

Kısıtlama kararı bulunan dosyalarda elektronik erişim daraltılabilir. Böyle bir durumda inceleme, kısıtlamanın dışında kalan belgelerle sınırlı olarak adliyede yürütülür. Erişimin kapalı olması, aşağıda anlatacağımız istisnaların ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Avukat dosyada tam olarak neye bakar?

Dosya incelemek, belgeleri baştan sona okumak değildir. Belirli sorulara cevap aramaktır. Savunmanın kurulacağı zemin çoğu zaman şu başlıklarda ortaya çıkar:

Bu okuma, dosyanın hangi aşamada olduğuna göre farklı sonuçlar doğurur. Soruşturma evresindeyse hedef, savcılığa sunulacak dilekçeyle eksik delillerin toplanmasını sağlamaktır. İddianame düzenlenmişse hedef değişir; o aşamada ne yapılabileceğini iddianame ve itiraz yazısında ele aldık.

Belge örneği almak: "harçsız" ne demek?

CMK m. 153/1, müdafiin istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabileceğini söyler. Bu ifade önemlidir: belge örneği için ayrıca bir harç ödenmez.

Örnek almak biçimsel bir işlem değildir. Savunma, belgeler elde olmadan hazırlanamaz. Bir bilirkişi raporuna itiraz edecekseniz raporun kendisi, bir arama tutanağını tartışacaksanız tutanağın tam metni gerekir. Kalemde okunup akılda kalanla dilekçe yazılmaz.

Aynı hak m. 153/5 uyarınca suçtan zarar görenin vekili için de geçerlidir. Müşteki tarafında olan kişilerin, dosyayı vekilleri aracılığıyla belge düzeyinde takip etmeleri bu sayede mümkündür.

Kısıtlama kararı ne yapar?

Uygulamada "dosyaya kısıtlama var" denildiğinde kastedilen CMK m. 153/2 kararıdır. Bu karar, müdafiin inceleme veya örnek alma yetkisini geçici olarak sınırlar. Ancak kanun kısıtlamayı serbest bırakmaz; üç koşulu birlikte arar.

• Somut tehlike. Yetkinin kullanılması, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek nitelikte olmalıdır.
• Savcının istemi, hâkimin kararı. Savcı kısıtlamaya kendi başına karar veremez. Karar, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim tarafından verilir.
• Suçun listede olması. Karar ancak maddede tek tek sayılan suçlara ilişkin soruşturmalarda verilebilir.

Üçüncü koşul en çok gözden kaçandır. Madde kapalı bir liste öngörür. Bu listede kasten öldürme, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti, suç işlemek amacıyla örgüt kurma, Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar ile devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk yer alır. Bunlara ek olarak 6136 sayılı Kanun'da tanımlanan silah kaçakçılığı, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun 160'ıncı maddesindeki zimmet ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nda tanımlanan suçlar sayılmıştır.

Listede olmayan bir suçtan yürüyen soruşturmada kısıtlama kararı verilemez. Size dosyada kısıtlama olduğu söyleniyorsa, avukatınızın ilk kontrol edeceği şey suçun bu listeye girip girmediğidir.

Kısıtlama varken hangi belgeler açık kalır?

Kısıtlama dosyayı bütünüyle karartmaz. CMK m. 153/3 üç grup belgeyi açıkça kapsam dışında tutar:

• Yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak.
• Bilirkişi raporları.
• Adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar.

Pratikte bunun anlamı şudur: en ağır kısıtlama kararı bile, size sorulan soruların ve verdiğiniz cevapların yazılı olduğu tutanağı, hakkınızda düzenlenen bilirkişi raporunu ve hazır bulunma hakkınızın olduğu işlemlere ait tutanakları avukatınızdan saklayamaz. Savunmanın asgari zemini budur ve kanun bu zemini tartışmaya açmamıştır.

İfade tutanağının neden bu kadar belirleyici olduğunu, tutanağa geçen ifadelerin sonraki aşamalarda nasıl kullanıldığını ifade ve sorgu sayfasında ayrıntısıyla anlattık.

Kısıtlamaya itiraz edilebilir mi, ne zaman kalkar?

Kısıtlama bir hâkim kararıdır. CMK m. 267 uyarınca hâkim kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir. Dolayısıyla kısıtlama kararı sorgulanabilir bir karardır.

Usul CMK m. 268'de düzenlenmiştir. İtiraz, kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mercie verilecek bir dilekçeyle ya da tutanağa geçirilmek koşuluyla zabıt kâtibine beyanda bulunarak yapılır. Kararına itiraz edilen hâkim itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; yerinde görmezse en çok üç gün içinde incelemeye yetkili mercie gönderir.

Sulh ceza hâkimliğince verilen kararlarda inceleme mercii, o yerde birden fazla sulh ceza hâkimliği varsa numara olarak kendisini izleyen hâkimliktir; son numaralı hâkimlik için bir numaralı hâkimliğe gider. İtiraz dilekçesinde tartışılacak şey genellikle üç noktadır: suç listede yer alıyor mu, somut tehlike gerçekten gösterilmiş mi, kısıtlama m. 153/3 istisnalarına taşmış mı.

Kısıtlama süresiz değildir. CMK m. 153/4 uyarınca müdafi, iddianamenin mahkeme tarafından kabul edildiği tarihten itibaren dosya içeriğini ve muhafaza altına alınmış delilleri inceleyebilir; bütün tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız olarak alabilir. İddianamenin kabulüyle birlikte dosya savunmaya bütünüyle açılır. Savunmanın gerçek anlamda yazılmaya başlandığı an çoğu dosyada tam olarak burasıdır.

Sık sorulan sorular