Kişilere karşı suçlar
Israrlı Takip Suçu (TCK 123/A)
Telefonunuz susmuyor. Engellediğiniz numara başka numaradan arıyor, işyerinizin önünde biri bekliyor, ortak arkadaşlar üzerinden haber geliyor. 2022'ye kadar bu tabloyu tek bir maddeyle anlatmak zordu; artık ısrarlı takip Türk Ceza Kanunu'nda ayrı bir suç. Bu yazı suçun unsurlarını, 6284 sayılı Kanun tedbirleriyle ilişkisini ve delillerinizi nasıl koruyacağınızı anlatır.
Kısa cevap
Israrlı takip, 12 Mayıs 2022 tarihli 7406 sayılı Kanun'la Türk Ceza Kanunu'na TCK m. 123/A olarak eklenen bağımsız bir suçtur. Suç, bir kimseyi ısrarlı biçimde fiziken takip etmek ya da haberleşme araçlarını, bilişim sistemlerini veya üçüncü kişileri kullanarak temas kurmaya çalışmak suretiyle o kişide ciddi bir huzursuzluk oluşturmayı ya da kendisinin veya bir yakınının güvenliğinden endişe duymasına yol açmayı cezalandırır. Tek bir mesaj yetmez; aranan şey davranışın tekrarı ve süreklilik göstermesidir. CMK m. 253/3 uyarınca bu suçta uzlaştırma yoluna gidilemez. Ceza soruşturması, 6284 sayılı Kanun kapsamındaki uzaklaştırma ve koruma tedbirlerinden ayrı ve bağımsız yürür; ikisi aynı anda istenebilir.
2022'de ne değişti, öncesinde ne yapılıyordu?
Halk dilinde "peşimi bırakmıyor" diye anlatılan bu davranış kalıbı, uzun süre ceza kanununda kendi adıyla yer almadı. Dosyalar başka maddelere sıkıştırılıyordu: kişilerin huzur ve sükununu bozma, tehdit, hakaret, özel hayatın gizliliğini ihlal. Her biri olayın bir parçasını yakalıyor, bütününü yakalayamıyordu.
Asıl sorun şuydu: bu davranışın zararı tek bir eylemde değil, eylemlerin toplamında ve sürekliliğinde. Tek başına bakıldığında "sadece aradı", "sadece sokakta karşılaştık" denebilecek fiiller, aylarca sürdüğünde mağdurun günlük hayatını değiştiriyordu.
12 Mayıs 2022 tarihli 7406 sayılı Kanun bu boşluğu doldurdu. Israrlı takip artık TCK m. 123/A'da kendi başlığıyla düzenleniyor. Bu, savcılığın ve mahkemenin olayı bir bütün olarak, bir davranış örüntüsü olarak değerlendirmesinin önünü açtı.
Hangi davranışlar ısrarlı takip sayılır?
Madde iki temel hareket biçimi tanımlar. Bunların herhangi biri, ısrar unsuru ve sonuç unsuru birlikte gerçekleştiğinde suç oluşur.
- Fiziken takip. Kişinin evinin, işyerinin veya okulunun önünde beklemek, gittiği yerlerde görünmek, aracıyla izlemek, güzergâhında ortaya çıkmak. Failin mağdura hiç konuşmaması bile sonucu değiştirmez; varlığın kendisi baskı kurar.
- Haberleşme ve iletişim araçlarıyla temas. Telefon, kısa mesaj, WhatsApp, e-posta, sosyal medya mesajı ve yorumları. Engellenince yeni numara veya yeni hesap açılması, uygulamada ısrar unsurunun en güçlü göstergelerinden biridir.
- Bilişim sistemleri üzerinden temas. Sahte hesaplar, sürekli takip istekleri, paylaşımların altına düşülen notlar, konum bilgisine ulaşma çabası.
- Üçüncü kişileri kullanarak temas. Ortak arkadaşlar, akrabalar, iş arkadaşları üzerinden mesaj iletmek. Failin kendisi doğrudan temas kurmasa da madde bu yolu açıkça kapsar.
İki unsur daha var ve çoğu dosya bunlarda düğümlenir. Birincisi ısrar: davranışın tekrarlanması, belli bir süre boyunca devam etmesi. Kızgınlıkla atılmış tek bir mesaj bu suçu oluşturmaz. İkincisi sonuç: mağdurda ciddi bir huzursuzluk oluşması ya da kendisinin veya bir yakınının güvenliğinden endişe duyması. Bu değerlendirme mağdurun aşırı hassasiyetine göre değil, olayın somut koşullarına göre yapılır. Tarafların geçmiş ilişkisi, temasın sıklığı, saati, içeriğinin tonu ve mağdurun "beni rahat bırak" dediği bir an olup olmadığı hep tartışılır.
Suçun ağırlaştığı hâller neler?
Madde, belirli durumlarda cezanın artırılmasını öngörür. Kanunun ağırlaştırıcı saydığı başlıca hâller şunlardır:
- Suçun çocuğa karşı işlenmesi.
- Suçun, ayrılık kararı verilen veya boşanılan eşe karşı işlenmesi.
- Takip nedeniyle mağdurun okulunu, işyerini veya konutunu değiştirmek ya da okulunu veya işini bırakmak zorunda kalması.
- Suçun, hakkında uzaklaştırma ya da konuta, okula veya işyerine yaklaşmama tedbiri bulunan kişi tarafından işlenmesi.
Son madde pratikte en çok karşılaşılan hâl. Bir 6284 tedbiri varken devam eden temas, hem tedbire aykırılık hem de ısrarlı takibin ağırlaşmış hâli olarak değerlendirilebiliyor. Mağdur tarafındaysanız tedbir kararının tarihi ile mesajların tarihini yan yana koymak dosyanın en önemli işi. Şüpheli tarafındaysanız, tedbir kararının size usulüne uygun tebliğ edilip edilmediği ilk bakılacak nokta.
6284 sayılı Kanun tedbirleriyle ilişkisi nedir?
Bu iki yol karıştırılıyor ama birbirinin alternatifi değil. Aynı anda ve birlikte yürür.
6284 sayılı Kanun koruyucu ve önleyici tedbirler kanunudur. Amacı cezalandırmak değil, tehlikeyi durdurmaktır. Aile mahkemesi hâkimi, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk amiri veya mülki amir tarafından; iletişim kurmama, konuta, okula veya işyerine yaklaşmama, mağdurun eşyalarına zarar vermeme gibi tedbirler verilebilir. Bu kararlar için ceza soruşturması açılmış olması şart değildir ve delil standardı ceza yargılamasındakinden farklıdır; beyan tek başına karar için yeterli görülebilir.
TCK m. 123/A ise cezai yoldur. Savcılık soruşturur, iddianame düzenlenir, mahkeme yargılar. Burada ispat standardı yüksektir ve mahkûmiyet için somut delil aranır.
Pratik sıralama
Acil koruma ihtiyacı varsa önce 6284 tedbiri istenir; bu genellikle aynı gün sonuçlanır. Ceza şikâyeti buna paralel yürütülür. Tedbir kararının varlığı ceza dosyasında da işinize yarar: mağdurun rahatsızlığını resmî bir belgeyle tarihlendirir ve sonraki temaslar ağırlaştırıcı hâl tartışmasına konu olur.
Tedbir kararına rağmen temas sürerse ayrıca zorlama hapsi gündeme gelir. Zorlama hapsi bir ceza değil, tedbire uyulmasını sağlamaya yönelik bir yaptırımdır; ceza davasının yerine geçmez, onu ortadan kaldırmaz. Tedbir kararının nasıl alındığını ve süresini ayrıntılı anlatan yazımız için 6284 tedbir kararı ve uzaklaştırma sayfasına bakabilirsiniz.
Şikâyet süresi ne kadar, uzlaştırma var mı?
Israrlı takip suçunun soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır. Bu, iki sonucu birlikte getirir.
Birincisi süre. TCK m. 73 uyarınca şikâyete bağlı suçlarda yetkili kişi altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Bu süre, zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar. Sahte hesaptan gelen mesajlarda failin kimliği sonradan tespit ediliyorsa, süre o öğrenme anından işlemeye başlar. Ayrıca ısrarlı takip süreklilik gösteren bir suç olduğundan, temasın devam ettiği dosyalarda sürenin başlangıcı ayrıca tartışılır; bunu kendi başınıza hesaplamaya çalışmayın.
İkincisi uzlaştırma. CMK m. 253/3 açıkça şöyle der: soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile, ısrarlı takip suçunda (madde 123/A) uzlaştırma yoluna gidilemez. Yani bu dosyada uzlaştırmacı görevlendirilmez, "anlaşıp kapatalım" yolu kanunen kapalıdır. Buna karşılık şikâyetten vazgeçme ayrı bir kurumdur ve TCK m. 73/4 uyarınca kovuşturması şikâyete bağlı suçlarda vazgeçme davayı düşürür.
Dijital delilleri nasıl toplarım ve korurum?
Bu suçun kalbi delildir. Israr unsurunu ispatlayan şey tek bir mesaj değil, mesajların zaman içindeki dağılımıdır. Bu yüzden delil toplarken hedefiniz "en ağır cümleyi" değil, "sürekliliği" göstermek olmalı.
- Hiçbir şeyi silmeyin, engellemeden önce kaydedin. Rahatsız edici içeriği silme refleksi anlaşılır ama delili yok eder. Numarayı engellemeden önce konuşmanın tamamının yedeğini alın.
- Ekran görüntüsü değil, kronoloji üretin. Her temas için tarih, saat, kanal (arama, SMS, WhatsApp, Instagram), gönderen numara veya hesap adı ve kısa içerik özetini bir tabloya yazın. Bu tablo dilekçenizin omurgası olur.
- Ekran görüntüsünde bağlamı gösterin. Tek bir baloncuğun görüntüsü zayıftır. Üstte hesap adı, altta tarih ve saat damgası görünecek şekilde, konuşmanın öncesi ve sonrasıyla birlikte alın.
- Cevapsız aramaları ve arama kaydını unutmayın. Gece saatlerinde arka arkaya gelen cevapsız aramalar, içeriği olmasa bile ısrar unsurunun en net göstergesidir. Arama kaydı ekranını da kaydedin.
- Kamera görüntüsünü hemen isteyin. Fiziken takip iddiası varsa apartman, işyeri veya çevredeki kameraların kayıt süresi çok kısadır. Bu kayıtlar için gecikmeden savcılıktan talepte bulunun.
- Tanıkları belirtin. Kapıcı, komşu, iş arkadaşı, güvenlik görevlisi. "Sürekli buradaydı" diyebilecek kişilerin ad ve iletişim bilgilerini şikâyet dilekçesine yazın.
Kendiniz delil "üretmeye" çalışmayın
Karşı tarafın telefonuna, e-postasına veya sosyal medya hesabına girmek, konum takip uygulaması yüklemek ya da izinsiz görüntü kaydı almak sizi ayrı bir soruşturmanın şüphelisi hâline getirebilir. Elinizdekini koruyun, eksik olanı hukuki yoldan isteyin.
Failin cihazlarındaki verilere ulaşmak ayrı bir usule tabidir. CMK m. 134, şüphelinin kullandığı bilgisayar ve bilgisayar kütüklerinde arama yapılmasını, kayıtlardan kopya çıkarılmasını ve bunların çözülerek metin hâline getirilmesini hâkim kararına bağlar; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcı karar verebilir, ancak bu karar yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur. Madde ayrıca elkoyma sırasında bütün verilerin yedeklenmesini ve yedekten bir kopyanın şüpheliye veya vekiline verilmesini emreder. Bu kurallara aykırı toplanan verinin akıbeti için hukuka aykırı delil ve telefona el koyma yazılarımıza bakın.
Hakkımda asılsız ısrarlı takip şikâyeti var, ne yapmalıyım?
Bu suç, ayrılık süreçlerinde ve velayet çekişmelerinde karşı hamle olarak da kullanılabiliyor. Savunma tarafındaysanız üç şeye odaklanın.
Temasın niteliği. Ortak çocuk, devam eden bir dava ya da paylaşılmamış eşya gibi meşru bir iletişim sebebi var mıydı? Temas hukuken korunan bir amaca yönelikse tablo değişir.
Karşılıklılık. Mağdurun da cevap verdiğini, görüşme talep ettiğini veya buluşmaya geldiğini gösteren kayıtlar varsa, "ciddi huzursuzluk" ve "güvenlik endişesi" unsurları tartışmaya açılır. Konuşmanın tamamı, seçilmiş parçalarından daha değerlidir.
Tekrar ve süre. Şikâyete konu temasların gerçek sayısı ve dağılımı nedir? Birkaç güne sıkışmış mesajlar ile aylara yayılmış yüzlerce temas aynı ağırlıkta değildir.
İfadeye çağrıldıysanız kendi telefonunuzdaki kayıtları silmeyin; bu, dosyanın en çok aleyhinize okunan hamlesidir. Susma hakkınız vardır ve bu hak size ifade başında hatırlatılır.
Sık sorulan sorular
Tek bir mesaj ısrarlı takip suçu oluşturur mu?
Kural olarak hayır. TCK m. 123/A'nın merkezinde "ısrar" unsuru vardır; kanun davranışın tekrarlanmasını ve süreklilik göstermesini arar. Tek bir mesaj ya da tek bir karşılaşma bu unsuru karşılamaz. Ancak o tek mesajın içeriği tehdit veya hakaret oluşturuyorsa, ayrı bir suç bakımından değerlendirme yapılabilir. Israrlı takip iddiasında asıl bakılan şey, temasların zaman içindeki sıklığı ve devamlılığıdır.
Israrlı takip suçunda uzlaşma yapılabilir mi?
Hayır. CMK m. 253/3 açıkça, soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile ısrarlı takip suçunda (madde 123/A) uzlaştırma yoluna gidilemeyeceğini düzenler. Bu dosyalarda uzlaştırma bürosuna gönderme ve uzlaştırmacı görevlendirme söz konusu olmaz. Şikâyetten vazgeçme ise ayrı bir kurumdur; kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda TCK m. 73/4 uyarınca suçtan zarar görenin vazgeçmesi davayı düşürür.
6284 uzaklaştırma kararı aldım, ayrıca şikâyet etmem gerekir mi?
Evet, iki yol ayrıdır. 6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbir kararı koruyucu ve önleyici niteliktedir; amacı temasın durdurulmasıdır, cezalandırma değildir. Ceza soruşturmasının başlaması için ayrıca şikâyette bulunmanız gerekir. Ayrıca hakkında uzaklaştırma ya da yaklaşmama tedbiri bulunan kişinin takibe devam etmesi, ısrarlı takip suçunun ağırlaştırıcı hâllerinden biridir; bu nedenle tedbir kararının varlığı ceza dosyanızda da işinize yarar.
Şikâyet için ne kadar sürem var?
Israrlı takip şikâyete bağlı bir suçtur. TCK m. 73 uyarınca şikâyete bağlı suçlarda yetkili kişi altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Bu süre, zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar; olayın gerçekleştiği tarihten değil. Failin kimliği sonradan öğrenilen ya da temasın hâlen sürdüğü dosyalarda sürenin başlangıcı ayrıca değerlendirilir.
Ekran görüntüsü tek başına delil olur mu?
Ekran görüntüsü değerli bir başlangıçtır ama tek başına genellikle yeterli görülmez. Hesabın kime ait olduğu, mesajların bütünlüğü ve zaman dizisi tartışma konusu olur. Bu nedenle görüntüleri tarih ve saat damgasıyla, konuşmanın öncesi ve sonrasıyla birlikte alın; cevapsız arama kayıtlarını ekleyin; mümkünse cihazın kendisini muhafaza edin. Karşı tarafın cihazındaki verilere ulaşılması ise CMK m. 134'teki usule tabidir ve kural olarak hâkim kararını gerektirir.
İlgili sayfalar
6284 tedbir kararı ve uzaklaştırma
Kararı kim verir, nasıl başvurulur, süresi ne kadar, itiraz nasıl yapılır?
İnceleSosyal medyada tehdit ve şantaj
Mesaj ve paylaşımlar üzerinden yürüyen dosyalarda ilk adımlar.
İnceleDosyanızı konuşalım
İster rahatsız edilen ister şikâyet edilen taraf olun, ilk iş elinizdeki kayıtları doğru biçimde korumak ve tarih sırasına dizmek. Değerlendirme için arayın ya da yazın.