Suç Duyurusu Nasıl Yapılır?

Suç duyurusu, ihbar ve şikâyet aynı şey mi?

"Suç duyurusu" kanunda geçen bir terim değil, günlük dilde yerleşmiş bir isimdir. Kanunun kullandığı iki kavram vardır ve aralarındaki fark sonucu değiştirir.

• İhbar, bir suçun işlendiğini öğrenen herkesin makamlara bildirmesidir. Olaydan zarar görmüş olmanız gerekmez; sokakta tanık olduğunuz bir olayı da ihbar edebilirsiniz.
• Şikâyet, suçtan zarar gören kişinin "ben bu kişiden davacıyım" iradesidir. Kanunun soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı dediği suçlarda bu irade zorunludur ve süreye tabidir. Süre, fiili ve failin kim olduğunu bildiğiniz veya öğrendiğiniz günden işlemeye başlar.

Dilekçenizin başlığı değil içeriği belirleyicidir; tereddüt bırakmamak için sonuna "şüpheliden şikâyetçiyim" cümlesini ekleyin. Şikâyete bağlı bir suçta süreyi kaçırırsanız savcı, dosyada delil olsa bile kovuşturma olanağı bulunmadığı gerekçesiyle takipsizlik verir.

Suç duyurusu nereye verilir?

Asıl adres, suçun işlendiği yerdeki Cumhuriyet başsavcılığıdır. Adliyelerin ön bürolarına ya da nöbetçi savcılığa elden verebilirsiniz; evrak kaydedilir ve size soruşturma numarası çıkar. Bunun yanında kanun başka kapıları da açık tutar:

• Kolluk makamları. Polis merkezine veya jandarma karakoluna gidip anlatabilirsiniz. Sözlü beyanınız tutanağa geçirilir ve evrak savcılığa gönderilir (CMK m. 158/1 ve m. 158/5).
• Valilik, kaymakamlık veya mahkeme. Buralara yapılan ihbar ve şikâyet, ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir (m. 158/2).
• Yurt dışındaysanız, Türkiye'nin elçilik ve konsolosluklarına yapılan bildirim de ilgili makama iletilir.

Hangi adliye sorusu İstanbul'da özellikle karışır. Kural olarak yetkili savcılık suçun işlendiği yerin savcılığıdır. Yanlış adliyeye verilen dilekçe kaybolmaz, yetkisizlikle doğru savcılığa gönderilir; ama bu dolaşım haftalar alabilir ve delilin kaybolma ihtimali olan dosyalarda gecikme pahalıya mal olur. Olay yerinin adresini dilekçenizde olabildiğince açık yazın. İnternet üzerinden yapılan genel başvuru kanalları da sonuçta savcılığa yönlendirilir; en kısa yol doğrudan başsavcılığa vermek ya da avukatınız aracılığıyla UYAP üzerinden sunmaktır.

Dilekçede ne yazmak gerekir?

Savcının okuduğu şey duygularınız değil, olgulardır. İyi bir suç duyurusu dilekçesi kısa, kronolojik ve doğrulanabilir olandır. Sırasıyla şunlar bulunmalı:

Hukuki nitelendirmeyi, yani fiilin hangi maddeye girdiğini yazmak zorunda değilsiniz. Yanlış madde yazmanız da sonucu bağlamaz; nitelendirmeyi savcı yapar. Bu yüzden madde numarası aramaktansa olayı doğru anlatmaya odaklanın.

Delilleri nasıl eklerim?

Delilin varlığı kadar sunuluş biçimi de önemlidir. Uygulamada en sık görülen eksiklikler şunlar:

• Ekran görüntüsü tek başına zayıftır. Mesaj, yorum veya paylaşım söz konusuysa görüntünün yanında kaynağı da gösterin: hesap adresi, tarih, saat. Cihazın kendisini savcılığa teslim etmeye hazır olun ve orijinal içeriği silmeyin. Silinmiş bir mesajın çıktısını doğrulatmak çok daha zordur.
• Ses ve görüntü kayıtlarını CD veya USB ile, mümkünse yazılı çözümüyle birlikte sunun. Bir kaydın delil olarak kullanılabilirliği elde ediliş koşullarına göre değişir; kaydınız varsa sunmadan önce bunu avukatınıza sorun.
• Yaralanma varsa hastaneye gidip adli vaka kaydı açtırın ve raporu isteyin. Vücuttaki izler günler içinde kaybolur; ertesi gün alınan rapor ile bir hafta sonra alınan rapor aynı şeyi anlatmaz.
• Tanıkları isimle bildirin. "Tanığım var" cümlesi işe yaramaz. Ad soyad, adres, telefon ve o kişinin neye tanık olduğunu tek cümleyle yazın.
• Kamera kayıtları için acele edin. Sistemlerin çoğu eski kayıtların üzerine yazar. Kayıt talebinizi dilekçeye koymak, olaydan hemen sonra yapıldığında anlamlıdır.

İsimsiz ihbar işe yarar mı?

Yapılabilir. Bir ihbarın işleme alınması için ihbarcının kimliğini bildirmesi şart değildir. Ama isimsiz ihbarın size maliyeti çoğu kişinin düşündüğünden ağırdır.

Birincisi, size hiçbir şey tebliğ edilmez; dosya takipsizlikle kapansa haberiniz olmaz ve itiraz süresini kaçırırsınız. İkincisi, suçtan zarar gören sıfatınızı kullanamazsınız: dosyayı inceletemez, ek delil sunamaz, sonradan davaya katılan olamazsınız. Üçüncüsü, şikâyete bağlı suçlarda isimsiz bir ihbar şikâyet yerine geçmez.

Ayrıca CMK m. 158/6, ihbar veya şikâyet konusu fiilin suç oluşturmadığının hiçbir araştırma gerektirmeksizin açıkça anlaşılması ya da ihbarın soyut ve genel nitelikte olması hâlinde soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verileceğini söyler. İsimsiz ihbarlar çoğu zaman tam da bu tanıma girer: "şu adreste kötü işler dönüyor" cümlesi bir dosya açtırmaz. Somut olan işlem görür: tarih, adres, plaka, isim, miktar.

Kimliğinizin karşı tarafa ulaşmasından çekiniyorsanız çözüm isimsizlik değildir. Adresinizin gizlenmesi talebini dilekçeye yazmak, tebligat adresi olarak avukat bürosunu göstermek ya da koruma tedbirlerine başvurmak daha işlevsel yollardır.

Yanlış duyuru yaparsam başım yanar mı?

Bu korku çok yaygın ve büyük ölçüde yersiz. TCK m. 267/1 iftira suçunu tanımlarken kilit bir ifade kullanır: yetkili makamlara ihbar veya şikâyette bulunarak, işlemediğini bildiği hâlde bir kimseye hukuka aykırı bir fiil isnat etmek. Yani aranan şey bilerek yalan söylemektir. İyi niyetle şikâyet edip sonradan haksız çıkmak, delilin yetersiz kalması ya da takipsizlik verilmesi tek başına iftira değildir.

Kendinizi korumanın yolu basit: gözlediğiniz şey ile çıkardığınız sonucu ayırın. "Parayı o çaldı" yerine "kasadan şu tutar eksildi, o gün kasaya erişimi olan tek kişi oydu" yazın. Emin olmadığınız kişileri şüpheli listesine eklemeyin, olayı büyütmek için var olmayan ayrıntı uydurmayın; hiç yaşanmamış bir olayı yaşanmış gibi bildirmek de ayrıca suç oluşturur. Dilekçe ne kadar ölçülü olursa inandırıcılığı da o kadar artar.

Dilekçeyi verdim, şimdi ne oluyor?

Evrak kaydedildiğinde size bir soruşturma numarası verilir. Bu numarayı saklayın; e-Devlet ve UYAP üzerinden dosyanın durumunu takip edebilirsiniz. Bu aşamadan sonra dosyanın sahibi savcıdır. CMK m. 160/1, savcının bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez hemen işin gerçeğini araştırmaya başlayacağını söyler; ikinci fıkra ise savcının yalnızca aleyhe değil, şüphelinin lehine olan delilleri de toplamakla yükümlü olduğunu ekler.

Soruşturmanın sonunda üç ana ihtimal vardır: savcı yeterli şüphe görürse iddianame düzenler, kanunda sayılan suçlardan biriyse dosya uzlaştırma bürosuna gidebilir, ya da dava açmaya yetecek delil elde edilemediği veya kovuşturma olanağı bulunmadığı gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına karar verir (CMK m. 172/1). Bu karar suçtan zarar görene bildirilir; kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilmek zorundadır.

Takipsizlik gelirse yol kapanmaz. Suçtan zarar gören, kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde, kararı veren savcının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m. 173/1). İtiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir (m. 173/2). Ayrıntısı için takipsizlik (KYOK) kararı ve itiraz yazısına bakın.

Dava açılırsa artık müşteki sıfatındasınız ve duruşmalara katılabilir, davaya katılan olarak dahil olabilirsiniz. Bu sıfatın ne kazandırdığını ve nasıl talep edildiğini müşteki ve katılan olmak yazısında anlattık. Sürecin başından sonuna profesyonel destekle yürütülmesini istiyorsanız müşteki ve mağdur vekilliği sayfası, vekilin soruşturma ve kovuşturmada tam olarak neler yaptığını açıklıyor.

Sık sorulan sorular